Paul Verheijen

BENEDETTA

Onkuise handelingen


Reconstructie

De reconstructie van het leven van Benedetta Carlini is grotendeels gebaseerd op bijlage 28 (met daarin negen verschillende documenten) uit het dossier Miscellanea Medicea 376 in het staatsarchief van Florence.
Met deze bijlage als belangrijkste bron beschreef Judith C. Brown in 1986 haar leven in Immodest Acts. The Life of a Lesbian Nun in Renaissance Italy, in het Nederlands vertaald met de prikkelende titel Onkuise Handelingen (Amsterdam 1987).

Benedetta werd geboren in 1591 in een Italiaanse familie uit de middenklasse, die haar een plaats kon geven in het redelijk comfortabele Theatijner nonnenklooster van de Moeder Gods in Pescia bij Florence.
Sinds haar 23ste werd ze geplaagd door erotische, religieuze fantasieën.
Op zeker moment ontving ze de stigmata, de kruiswonden van Christus, en om haar vinger verscheen de afdruk van de trouwring van haar mystieke huwelijk met Christus.
Benedetta beweerde dat ze in direct contact staat met Jezus en engelen luisterend naar vreemde namen als Splenditello en van wie ze hun stemmen aannam.
De engelen noemden elkaar Signore en spraken verschillende dialecten.

Toen zij dertig was, werd Benedetta abdis van het klooster, maar rapporteerde toen een verontrustende reeks pijnlijke visioenen waarin mannen probeerden haar te doden.
Bang dat zuster Benedetta lastig werd gevallen door demonen, sloten de andere zusters haar op in de cel bij de ongeletterde medezuster Bartolemea Crivelli.
Daarna hielden de verontrustende visioenen van zuster Benedetta op, maar ze stuitte nog steeds op vermeende bovennatuurlijke bezoeken.
De visioenen kwamen onder de aandacht van het paus, vastbesloten om potentieel lastige mystici eronder te houden als ze tekenen van onafhankelijke of ketterse spiritualiteit vertoonden.
In 1619 werden alle betrokkenen als getuigen gehoord, maar dit leverde geen bewijs op van oplichterij.

Na de dood van haar vader ergens tussen november 1620 en maart 1621, waren de nonnen getuige van haar eigen dood, maar haar biechtvader wist haar weer tot leven te wekken.
Daarna verscheen een kritisch rapport en volgde een tweede meer gedegen onderzoek met meer getuigen.
Stapje voor stapje ontkrachtten de kerkelijke gezagsdragers allereerst de wonderen, waaronder de stigmata, die zouden hebben plaatsgevonden.
In deze tweede ronde verklaarden enkele nonnen dat Benedetta heimelijke ontmoetingen had met priesters bij het tralieluikje.
Het meest schokkend was de onthulling van zuster Bartolomea dat Benedetta haar zowel in haar cel als haar studeerkamer - waar Bartolomea lessen volgde - seksueel misbruikte en masturbeerde terwijl ze sprak als de engel Splenditello en haar verbood hierover te spreken.
Benedetta ontkende deze aantijgingen stelselmatig, maar stigmata en trouwringafdruk werden bij haar niet meer waargenomen.
Het eindrapport concludeerde dat ze bezeten was geweest van een duivel en dat er geen sprake was geweest van ordinair bedrog.
Benedetta werd in 1626 in het klooster gevangen gezet en leidde het rustige bestaan van een gehoorzame non onder de hoede van een nieuwe abdis en werd een lichtend voorbeeld voor de andere nonnen.
Ze stierf - en nu daadwerkelijk - in 1661, haar geliefde, zuster Bartolomea, was al een jaar eerder gestorven.
Het nieuws van Benedetta's dood veroorzaakte opschudding in Pescia en de inwoners wilden haar lijk zien, aanraken of er zelfs iets van meenemen als ware ze een heilige geweest.

De film

Paul Verhoevens vaste scenarist Gerard Soeteman las het boek van Brown en wist de regisseur er enthousiast voor te maken, maar het plan bleef tientallen jaren op de plank liggen.
De Franse producent van Verhoevens eerste Franse film Elle (2016), naar een scenario van David Birke, wilde het boek wel verfilmen en schakelde wederom Birke in voor het scenario.
De opnames vonden plaats in de 12de-eeuwse abdij van Le Thoronet in de Provence en middeleeuwse locaties in Bevagna, Perugia en Montepulciano en zijn in december 2018 afgerond.
De wereldpremière staat gepland voor het filmfestival van Cannes november 2020.
Ruim de tijd dus om hier naartoe te leven.
Wordt dit de religieuze film die in de plaats komt van de Jezus-film die Paul Verhoeven altijd graag heeft willen maken?
Zie zijn boek Jezus van Nazaret.

Citaten Paul Verhoeven

Je zou Benedetta kunnen zien als een statement. Het is erbarmelijk wat met name de katholieke kerk in al die eeuwen van Jezus heeft gemaakt. Hij bracht ons nieuwe ethiek, zoals je terugvindt in zijn parabels, zoals de barmhartige Samaritaan: heb je vijanden lief. Nog altijd hoogst actueel. Maar de kerk heeft Jezus aangewend voor politiek, zelfverrijking en machtsmisbruik - al die schandalen van die priesters met die jongetjes. Dat is niet mijn Jezus.

Over de muziek van de Duitse mystica Hildegard von Bingen:

Verstilde koorzang die de scènes een sfeer van heiligheid meegeven. Dat je als kijker voelt wat religie voor individuen kan betekenen. Juist met gewijde muziek valt dat goed over te brengen. Je kunt geen film over religie maken en dan voorbij gaan aan de sacrale gevoelens die een deel van de personages vervult.
(In: De Volkskrant, 11 januari 2019)

Credits

Regie Paul Verhoeven
Acteurs Virginie Efira (Benedetta Carlini)
Daphne Patakia (Bartolomea Crivelli)
Charlotte Rampling (abdis Felicita)
Scenario David Birke
Paul Verhoeven
Judith C. Brown (boek)
Camera Jeanne Lapoirie
Muziek Anne Dudley
Hildegard von Bingen
Productiemaatschappij SBS Productions (=Saïd Ben Saïd)

2016-2019 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen