Paul Verheijen


Home

Menu

Expo

Mail

Info

Bestel

Zoek

ESTER VOOR AHASVEROS

Een skepter als teken van genade


Authentiek

Het schilderij van Hans Burgkmair uit 1528 is gemaakt in opdracht van keizer Maximilliaan die wenste dat het werk historisch authentiek diende te zijn.
In uniform kleurgebruik en met grote aandacht voor de dekors met Perzische tapijten, schilderde Burgkmair de sleutelscène uit het boek.
Ester, een jonge jodin, wordt de hoofdvrouw van de Perzische koning Ahasveros (Artaxerxes), nadat deze zijn echtgenoot Wasti had verstoten, omdat zij weigerde zich (naakt?) te tonen op een mannenfeest van de koning.
Ester verzwijgt - op aanraden van haar stiefvader Mordekai - haar joodse afstamming.
Haman, de tweede figuur van links, een hoveling aan de top, zint op wraak, omdat Mordekai weigerde voor hem te knielen.
Zijn haat richt zich nu tegen het hele joodse volk dat hij wil vernietigen en de koning geeft hem daarin de vrije hand.
Mordekai spoort zijn stiefdochter Ester aan zich voor de koning neer te werpen en om genade voor het volk te smeken.
Ester is zich het gevaar van deze opdracht bewust, aangezien eenieder die ongevraagd naar de koning stapt, de doodstraf te wachten staat.
Vol angst nadert Ester de troon, zwak geworden door een driedaags vasten.
In haar meest mooie gewaden verschijnt ze ongevraagd op audiëntie en valt bij de aanblik van al de koninklijke gewaden vol goud en edelstenen in onmacht.
De aanvankelijke toorn van Ahasveros verstilt en maakt plaats voor grote zorg om het welzijn van Ester.
Hij richt zijn skepter op haar en ontvangt haar in genade.
Dat moment heeft Burgkmair weergegeven.

Vervolg achtergrond

Ook het vervolg van de novelle heeft hij in beeld gebracht.
Ester nodigt de koning én Haman uit voor een gastmaal.
Voortaan erkent Ahasveros de verdienste van Mordekai die een aanslag op hem wist te verhinderen en bestraft hij het optreden van Haman.
Tot diens vernedering moet hij het paard van Mordekai die in plaats van hem door de koning wordt geëerd, aan de teugel door de stad leiden.
Daarna wordt hij opgehangen.
Beide scènes zijn op de achtergrond uitgebeeld.
Ahasveros laat tot slot een decreet uitgaan dat de joden toestaat zich op Haman te wreken.

ESTER

De boodschap

Oppervlakkig beschouwd lijkt het schilderij met de prachtig geklede figuren en de dekoratieve paleisarchitectuur op een sprookje uit de 1001-nacht vertellingen.
Houd je echter rekening met de traditie waarin het Esterverhaal staat, dan krijgt het schilderij een propagandistische dimensie.
Na de Lutherse hervorming in 1517 vergeleken kunstenaars de positie van de joden met die van de protestanten.
Met hun werken over Ester riepen zij min of meer op in opstand te komen tegen de overmacht van de katholieken.

In Middeleeuwse uitleg heeft het verhaal een allegorische betekenis, namelijk de overwinning van de deemoed (humilitas) op de hoogmoed (superbia).
Koningin Ester is het symbool van de kerk.
Als ecclesia representeert zij de triomf op de synagoge waarvoor de hoogmoedige ex-koningin Wasti model stond.
Mordekai werd als vertegenwoordiger van de Kerk tegenover kerkvijand Haman geplaatst.
Ester zorgt voor beloning voor de rechtvaardigen en straf voor de hoogmoedigen.
Ze wordt tot voorbeeld van geduld (patientia) en matigheid (temperantia) vanwege haar relatie met Ahasveros.

Sinds de 13e eeuw zag men Ester ook - net als Judit - als prefiguratie van Maria.
De Italiaanse Renaissance tenslotte ruimde voor Ester de rol in van vredestichtende gerechtigheid (iustitia).
Haar daad werd beschouwd als een akte van herstel van de eenheid onder het volk door de zege op machten die tweedracht zaaien.
Bron

Friedrich-August von Metzsch - Bild und Botschaft, Teil II - Biblische Geschichten auf Bildern der Alten Pinakothek München
Regensburg 2011, p. 18-20.
Kunstwerk

Hans Burgkmair - Die Geschichte der Esther (1528)
Naaldhout, 103 x 156,3 cm
München, Alte Pinakothek


2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen