Paul Verheijen

MARIA

10 februari t/m 20 augustus 2017
Utrecht - Museum Catherijneconvent


Petrus Paulus Rubens (1577–1640)
Tenhemelopneming van Maria (circa 1619)
Olieverf op hout, 90 x 61 cm
Den Haag - Mauritshuis
De tenhemelopneming van Maria werd door Rubens meermaals uitgebeeld.
De schets diende als ontwerp voor het hoogaltaar van de kathedraal in Antwerpen die aan Onze-Lieve-Vrouw is toegewijd.
Het thema sloot nauw aan bij de Contrareformatie die grote aandacht besteedde aan de Mariadevotie.
Op deze dissegno colorito* (op de tentoonstelling) staan figuren die in het definitieve werk (niet op tentoonstelling) zijn gewijzigd.

Door vier zwevende engelen en jubelende putti als door een erewacht omgeven, vaart Maria naar de lichtende hemel daarboven, naar de gelukzalige heerlijkheid van haar Kroning.
Een Koninginnekroon wordt haar reeds door twee engelen aan haar rechterzijde aangeboden.
Johannes de Evangelist en enkele leerlingen kijken verrukt omhoog naar die wondere tenhemelopneming.
Andere apostelen en leerlingen staren verbaasd naar een wit gewaad of kijken in de lege tombe waarin zij mogelijk bloemen zien liggen.
Volgens een andere legende vond men in het graf van Maria namelijk bloemen in plaats van haar lichaam.
Traditioneel wordt op Maria Hemelvaart de wijding van de kruiden gehouden, een Germaans gebruik.
Refererend aan de bloemen kon deze kruidenwijding dus verchristelijkt worden.

De merkwaardige compositie zit vol uitbundig leven en zwierige beweging.
Met geheven en biddende handen verbindt Johannes de groep van de apostelen en leerlingen bij het graf met die van de hemelopvarende Lieve-Vrouw en de engelen.
Licht en kleur triomferen mee, rijk, bont en helder, met daarover de weerschijn van goud en zilver.

* Noot: dit is de term die Rubens zelf soms gebruikte voor tot in detail uitgewerkte voorbereidende schilderijen;
andere termen hiervoor zijn cartone en bozza;
hedendaagse publicaties gebruiken soms de term modello, die feitelijk alleen gebruikt werd voor een driedimensionaal model dat wij nu maquette noemen.

Petrus Paulus Rubens (1577–1640)
Tenhemelopneming van Maria (circa 1625-1626)
Olieverf op hout, 490 x 325 cm
Antwerpen - Onze Lieve Vrouwekathedraal

MARIA HEMELVAART


2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen