Paul Verheijen

IJSHEILIGEN

Mamertus / Mamertinus / Mamertius van Vienne
Pancratius van Rome
Servatius van Maastricht
Bonifatius van Tarsus

Half mei

Vier heiligen staan op de kerkelijke kalender van 11-14 mei, een tijd dat er nog nachtvorst kan komen.
Om die reden worden Mamertus, Pancratius, Servatius en Bonifatius de IJsheiligen genoemd.
Behalve dat ze heilig zijn en het de bedoeling is dat na hun feestdagen de winter definitief voorbij is, hebben ze verder niets met elkaar gemeen.
Het zijn ook relatief onbekende heiligen, misschien op 'onze' Servatius van Maastricht na.
Kunstwerken met hun afbeeldingen liggen niet voor het oprapen en de hier getoonde afbeeldingen komen dan ook van het internet uit niet nader bepaalde bronnen.

Mamertus van Vienne

Dit was een bisschop in Frankrijk in de 5e eeuw toen de Goten binnenvielen.
Tussen al dat geweld en geroof bedacht hij als pleister op de wonde de kruisdagen: de drie dagen vóór Hemelvaart waarop wordt gebeden voor de vruchtbaarheid van het land, een gebruik dat zich vier eeuwen later over heel Europa verspreidde.
Hij is patroon van bakers (In zijn naam zit 'mama' = borst) en wordt aangeroepen bij ziektes van de ingewanden en afgebeeld met brandend licht en / of opgerolde streng darmen.

Pancratius van Rome

Volgens een legendarische Vita viel hij ten prooi aan de christenvervolgingen onder keizer Diocletianus in 304.
Hij was toen veertien en werd in Rome doodgemarteld.
Het plaatsje San Pancras in Noord-Holland dankt zijn naam aan hem.
Patroon van communicantjes, edelen en ridders en (huilende) kinderen.
Oorspronkelijk afgebeeld als jongeman in burgerkleding, later in ridderdracht of als soldaat met lans of wimpel. In onze tijd is hij op devotieprentjes een knaapje met een korfje rozen.

Servatius van Maastricht

Opnieuw een bisschop en die als zetel het Belgische Tongeren had dat hij later verplaatste naar Maastricht op de vlucht voor de Hunnen.
Nadat hij daar in 384 was gestorven zijn bij zijn tombe veel wonderen gebeurd.
In Maastricht legt het grootste deel van zijn relieken.
Servatius wordt aangeroepen bij voetproblemen, kreupelheid, reuma, en tegen ratten en muizen.

Bonifatius van Tarsus

Nee, dit is niet de ons bekende in Dokkum vermoorde missionaris in het jaar 754.
Het betreft hier een jonge Romein die een zondag leven leidde met een rijke de mooie huismeesteres Aglaë.
Zij bekeerde zich echter en stuurde Bonifatius erop uit om relieken van martelaren te zoeken in de Turkse plaats Tarsus, de geboorteplaats van Paulus.
Daar raakte hij verstrikt in de christenvervolging onder Galerius (keizer van 305-311) en stierf de marteldood.
Zijn relieken kreeg Aglaë keurig thuisbezorgd en zo had zo toch relieken van een martelaar uit Tarsus.
Bij de canonhervorming van 1969 is deze Bonifatius geschrapt van de heiligenlijst.

Varianten

Soms wordt een van de vier heiligen geschrapt als IJsheilige om tot het heilige getal drie te komen.
In Nederland heeft men bijvoorbeeld slechts 'Drie gestrenge Heren' en doet Mamertus niet mee.
Maar in het Alpengebied wordt een vijfde heilige toegevoegd op 15 mei:

Sophia van Rome

ook Koude Sophie of Sophia IJsvrouw geheten.
Dit is naar we mogen aannemen een volledig legendarische heilige uit de 2e eeuw.
Een Vita uit de 8e eeuw maakt haar tot moeder van Fides, Spes en Caritas.
En zo wordt 'Sophia' (Wijsheid) de moeder van de drie christelijke deugden geloof, hoop en liefde.
Moeder en dochters stierven een uiteraard gruwelijke marteldood in Rome.
Maar legendarisch of niet: in Constantinopel (Istanbul) verrees in de 6e eeuw al de beroemde Hagia Sophia-basiliek en draagt de hoofdstad van Bulgarije haar naam.