Paul Verheijen

KAPELFRESCO

Doop van Christus op zijwand Sixtijnse Kapel


Wandfresco's uit circa 1482

Het eerste fresco uit de Christus-cyclus op de wanden van de Sixtijnse kapel in Vaticaanstad die het leven van Jezus uitbeeldde, bestaat niet meer, omdat die plaats moest maken voor Michelangelo's Laatste Oordeel.

Het tweede fresco, geschilderd door Pietro Perugino en Bernardino Pinturicchio, stelt drie scènes voor:
- linksachter: de prediking van Johannes de Doper
- rechtsachter: de prediking van Jezus
- centrale scène: de doop van Christus door Johannes de Doper

De doop in de evangelies

De evangelist Johannes beschrijft de doop van Jezus niet.
En de evangelist Lucas vermeldt niet expliciet dat Jezus is gedoopt door Johannes de Doper, hetgeen in de gelovige visie van Lucas ook volstrekt onmogelijk is.

Typologie

Het Latijnse bijschrift bij dit fresco luidt:

INSTITUTIO NOVAE REGENERATIONIS A CHRISTO IN BAPTISMO
nieuwe instelling van de wedergeboorte door Christus in het doopsel

Dit fresco heeft als pendant aan de tegenoverliggende wand (met scènes uit het leven van Mozes), de besnijdenis van de zoon van Mozes.
Deze 'tegenoverelkaarstelling' van verhalen uit het Eerste en Tweede Testament van de bijbel (besnijdenis tegenover doop) is in alle overige fresco's van de zijwanden doorgevoerd.
Het past geheel binnen de opvatting dat het Eerste Testament een voorafschaduwing is van het Tweede Testament.
Zo'n typologische benadering van Eerste en Tweede Testament komt vaak geforceerd over.

Traditionele iconografie

Perugino en Pinturicchio hebben de doopscène traditioneel uitgebeeld, waarbij geen sprake is van een volledige onderdompeling, maar van een doop met een beetje water uit een kom, hetgeen hedentendage nog steeds gebruikelijk is bij de meeste christelijke dooprituelen.
Merk de centrale verticale lijn op met van boven naar beneden God de Vader, de Heilige Geest in de gedaante van een duif en Christus, de eveneens traditionele uitbeelding van de Drieëenheid of Triniteit.
Christus staat óp het water van de Jordaan en niet erín, terwijl Johannes de Doper met zijn rechtervoet op een stapsteen staat.
Of dit een bewuste verwijzing is naar het latere wonderbaarlijke lopen van Jezus op het water is onduidelijk.
Opvallend is het wel.

SIXTIJNSE KAPEL

JOHANNES

Bronnen

- Carlo Pietrangeli - De Sixtijnse Kapel, Michelangelo opnieuw ontdekt
Tielt 1986

- Eugenio Battisti - De Sixtijnse Kapel
Alphen a/d Rijn 1989

Kunstwerk

Pietro Perugino & Bernardino Pinturicchio - Il Battismo di Cristo (circa 1482)
Fresco, 335 x 540 cm
Vaticaanstad, Sixtijnse Kapel

2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen