Paul Verheijen

CAECILIA EN HAAR ORGEL

Misverstand op het Lam Gods van gebroeders Van Eyck?



Het geopende veelluik

[mouseover-afbeelding]

Het gesloten veelluik

[mouseover-afbeelding]

Wereldberoemd

Het 15de eeuwse polyptiek De Aanbidding van het Lam Gods van de Gebroeders Hubert en Jan Van Eyck in de Sint Baafskathedraal te Gent is beroemd en veelbesproken in boeken en op websites en dan vooral het paneel met de aanbidding van het lam.
Op deze pagina schrijf ik over de afbeeldingen van de zingende en musicerende figuren op het linker- en rechterzijluik die gewoonlijk minder aandacht krijgen.

Hemelbewoners

Links en rechts van de drie centrale figuren schilderden de gebroeders Van Eyck zingende en musicerende hemelbewoners.
Hoewel ze geen vleugels dragen, worden ze doorgaans als engelen benoemd.

Links zingen acht engelen voor een katheder.
Ze zijn in brokaten koormantels gehuld.
Aan de Bourgondische hoven bloeide polyfone muziek, dus we mogen aannemen dat de engelen meerstemmig zingen.
Wat ze zingen blijft ongewis, want een kijk op de partituur is ons niet gegund.

Rechts zien we musicerende engelen.
Zij dragen geen koormantels, maar tunieken.
Dat zal zijn om met de armen vrij te kunnen spelen.
Als enige van alle muzikanten draagt de organist een met hermelijn omzoomd kostbaar gewaad.
Hier etaleren de gebroeders hun ongehoorde technische vaardigheid ten volle.
Waarom is de organist zo weelderig gekleed?
Is het misschien Sint Caecilia?

Caecilia als engel?

Hebben de Van Eycks deze legendarische heilige afgebeeld als de organist van het hemelse muziekgezelschap?
De vraag stellen, is hem beantwoorden.
De weelderig kleding die zij schilderden verwijst ontegenzeggelijk naar het goudbrokaten gewaad waarin paus Paschalis I het lijk aantrof.
Ook de link tussen Caecilia en het orgel was de gebroeders Van Eyck bekend.
Zonder twijfel is hier Caecilia dus uitgebeeld.
Identificatie van zowel de overige muzikanten als de zangers van het koor ter linkerzijde lijkt me een zwaardere, want onoplosbare, puzzel.

CAECILIA

Bron

Peter Schmidt - Het Lam Gods Gent
Gent-Amsterdam 2001

2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen