Paul Verheijen

BONIFATIUS

12 eeuwen na dato

Dokkum, een 'moordstad'

Het Roomse Martelaarsboek herdenkt Bonifatius van Mainz als volgt op 4 juni:
In Friesland de heilige martelaar Bonifatius, bisschop van Mainz. Hij kwam van Engeland naar Rome en werd door Gregorius II naar Duitsland gezonden, om daar aan de volksstammen het christendom te prediken. Daar hij een zeer grote menigte, vooral Friezen, tot de christelijke godsdienst had gebracht, verdiende hij de naam apostel van de Duitsers. Ten laatste is hij in Friesland door de woedende heidenen met het zwaard omgebracht en stierf als martelaar met zijn medebisschop Eobanus en nog enige andere dienaren Gods.

Wynfrith, werd circa 672/76 geboren in een niet meer bekende plaats in Wessex.
Als benedictijner monnik koos hij voor de kloosternaam Bonifatius, naar Bonifatius van Tarsus, een van de ijsheiligen.
Na jaren studie in de abdij van Nutscel (Nuthscelle) wijdde deze Angelsaks zich vanaf 716 gedurende de rest van zijn leven als monnik-missionaris, aanvankelijk onder de leiding van Willibrord, aan de kerstening van de Duitse landen, in het spoor van de peregrinatio pro Christo, een mix van missionering, zwerflust en ascetisme.
Hij deed dit vanuit de abdij van Fulda, die hij in 744 gesticht had.
De paus voorzag Bonifatius van talloze heilige relikwieën en tijdens een laatste reis in 754 (andere bronnen zeggen 755) werd hij — en met hem een vijftigtal medewerkers — te Dokkum door Friezen met een lansstoot gedood nadat hij, zo vertelt de legende, met een boek een onverhoedse dolkstoot had afgeweerd.
Per schip werd zijn lichaam naar Utrecht vervoerd, aldaar voorlopig gebalsemd begraven en later naar Fulda overgebracht.
Bij zijn graf vonden vele wonderbaarlijke genezingen plaats.

Ouderen ons zullen dit jaartal niet snel vergeten: het hoorde bij de jaartallen die op de lagere school bij het rijtje belangrijke jaartallen: '754 - Bonifatius te Dokkum vermoord'.
Twaalf eeuwen later vond er in Dokkum een grootscheepse hedrdenking plaats ter gelegenheid waarvan de PTT een speciale postzegel liet ontwerpen en uitbrengen.

Doorboord boek

Het laatste verhaal bezorgde Bonifatius vanaf de 16e eeuw als attribuut een met dolk of zwaard doorboord boek.
De Ragyndridis-codex uit ongeveer 750, een verzameling exegetische teksten, apologieën en dogma's, in het Bischofliches Generalvikariat te Fulda houdt men vanwege inkervingen in de randen voor het boek van Bonifatius, waarmee hij de slagen van zijn hoofd zou hebben afgeweerd.
Een van de teksten in deze codex was De Bono Mortis, 'over een mooie dood', van kerkvader Ambrosius.
Soms ontspringt aan de punt van zijn kruisstaf, vaak met twee dwarsbalken, teken voor een aartsbisschop, een bron, herinnering aan een zoetwaterwonder te Dokkum.
Het is wellicht de reden waarom bierbrouwers, voor goed bier van helder bronwater afhankelijk, hem tot patroon kozen.

Ontginningsheilige

Heiligen die land ontgonnen om het christendom te kunnen brengen worden ontginningsheiligen genoemd.
De legende vermeldt dat Bonifatius met een bijl een heilige Druïdenboom van de Friezen velde.
Hij behoort daarom tot deze groep heiligen die wodaneiken velden, waarbij het heidendom als boom werd voorgesteld, en vervolgens van het hout gewoonlijk een kapel bouwden.
Een bijl of gevelde eik is dan ook vaak hun attribuut.
Sint Maarten is een ander voorbeeld van zo'n ontginningsheilige.
Hubert Levigne (1905-1989)
Bonifatius (1954)
Postzegelontwerp, 36 x 24 cm
Nationaal Archief - Ontwerpen voor de PTT, een beeldverhaal van 150 jaar