Paul Verheijen


Home

Menu

Expo

Mail

Info

Bestel

Zoek

ANTONIUS

Met het varken



ISENHEIM ALTAAR

(Navolger) JHERONIMUS BOSCH

Antonius Abt

Antonius de Grote van Egypte, ook wel Antonius Abt, Antonius de Kluizenaar, of Antonius met het Varken genoemd, werd geboren in 251 of 252, de tijd dat het Christendom nog een verboden godsdienst was.
Hij was de zoon van welgestelde ouders uit Kome (het huidige Qiman el-Ar in Egypte).
Na hun dood nam hij de zorg voor zijn jongere zusje op zich en hoorde hij, ongeveer twintig jaar oud, de evangelietekst van Matteüs 19,21: als u onverdeeld goed wil zijn, ga dan uw bezit verkopen en geef het aan de armen.
Antonius verliet daarop het ouderlijk huis om zich aan de ascese te wijden.
Hij vermaakte 50 hectare land aan zijn buren, schonk de rest van zijn vermogen, behalve wat hij noodzakelijk achtte voor hem en zijn zusje, aan de armen en zocht als monachos, letterlijk eenzame (ons woord monnik stamt er vanaf) de eenzaamste plaatsen op, waar, zo meende men, de te bestrijden duivels en demonen wonen.
Eerst vertoefde hij ergens in de omgeving van zijn geboortedorp, later in een grafspelonk in de Libische woestijn.
Hij nam slechts het allernoodzakelijkste voedsel tot zich en bestreed in de demonen de boosheid in zichzelf om zo tot volmaaktheid te komen.
Antonius was hierin niet uniek, vele eremieten, letterlijk woestijnbewoners, waren hem daarin voorafgegaan.
Spoedig kreeg Antonius vele bewonderaars die zich bij hem aansloten.
Dat was iets nieuws.
Tot dan toe probeerden eremieten als Paulus van Thebe volstrekt alleen de volmaaktheid te bereiken, nu gebeurde dat in een gemeenschap die zich ook dienstbaar maakte aan de samenleving.
Juist als monnik hielp Antonius vervolgde medechristenen, armen en zieken, gaf hij raad aan wie dat vroeg, correspondeerde met keizers en bestreed nog op hoge leeftijd ketters.

Paulus van Thebe

Rond 310 zou hij zich begeven hebben naar keizer Maximinus Daia om zich vrijwillig aan te geven voor de marteldood, maar die liet hem met rust.
Volgens een biografie over de eremiet Paulus van Thebe uit de 4de eeuw heeft Antonius deze Paulus eens bezocht in de Thebische woestijn, terwijl zij door raven van brood werden voorzien.
Toen Paulus op 113-jarige leeftijd overleed, kwam Antonius terug om met hulp van twee leeuwen zijn lichaam te begraven.
Nog latere werken bevatten steeds meer legendarisch materiaal.
Zo is er een verhaal over een demonische koningin die Antonius naakt probeerde te verleiden.
Antonius doorzag haar en riep Jezus aan, waarop de koningin in een pikzwart varken veranderde.

Van Antonius stamt het eerst bekende dubbelklooster, naast het mannenconvent was er ook een convent voor vrouwen dat afhankelijk was van het mannenconvent.
Zijn zus was daar de abdis.

Antonius stierf op 17 januari 356 in de Egyptische woestijn, dus 104 of 105 jaar oud, nadat hij zijn dood had voorspeld en aan twee trouwe leerlingen bevolen had hem in alle stilte te begraven, om verering bij zijn graf te voorkomen.
Vanaf 1491 worden zijn stoffelijke resten bewaard in de St.Julien te Arles, maar de abdij St.Antoine bij Grenoble beweert ook relieken van hem te hebben.

Attributen

Het varken, teken van vruchtbaarheid, aarde, ontucht en de duivel werd het bekendste attribuut van Antonius.
Als monnik wordt hij gewoonlijk afgebeeld met een lange gespleten baard, met de monnikskap van de Antonieten en een T-vormige staf, ook Tau-staf geheten, symbool van toekomstig leven (de letter tau is de laatste letter van het Hebreeuwse alfabet) en bisschopsstaf.
Als eremiet draagt hij meestal een belletje om de demonen te verdrijven.
Als bestrijder van besmettelijke ziekten, 'Antoniusvuur', draagt hij een fakkel.
Soms vergezellen hem doodshoofd, boeken of een kaars als toespeling op de vanitas, de ijdelheid.

Hij is patroonheilige van vele beroepen, zoals armen- en ziekenverzorgers, ridders, schutters, boeren, schilders (penselen zijn van varkenshaar!), doodgravers, allen die beheksing vrezen en het vee.
Zijn feestdag, vrijwel altijd de sterfdag van een heilige, is dus op 17 januari.
Er bestaat een oud gezegde: Sint-Antoon en Sint-Sebastiaan, komen met ’t hardste van de winter aan.

In Nederland bestond een oud gebruik op die dag varkensvlees uit delen aan de armen en bedevaarten te houden, bv. in Bergen-Ayen, Chaam, Esch en Schijf.
Vele kerken zijn er naar hem genoemd, bv. in Nijmegen (Dennenstraat), Wijchen en Malden.


2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen