Paul Verheijen


Home

Menu

Expo

Mail

Info

Bestel

Zoek

RUBENS

Franciscus Xaverius en de koopman Yppong


Missionaris Xaverius

Francisco de Jassu y Javier(1506-1552), in het Latijn beter bekend als Franciscus Xaverius (de schitterende) was een Spaanse jonge wildebras die met het oog op een academische loopbaan als 18-jarige aan de Sorbonne in Parijs theologie en filosofie ging studeren en daar in 1533 een zekere Inigo Lopez de Loyola (Ignatius van Loyola) leerde kennen.
Deze ontmoeting werd een keerpunt in zijn leven.
Samen met Ignatius en nog enkele andere sympathisanten kregen zij zeven jaar later pauselijke toestemming voor de stichting van de jezuïetenorde.

Het jaar daarop, in 1541, werd Xaverius door Ignatius als eerste missionaris van deze nieuwe orde naar India gestuurd omdat degene die Ignatius had willen sturen ziek was.
Deze 'missionaris bij toeval' ging daarna werken op de Molukken en in Japan.
Hij zou vervolgens naar het verboden en gesloten land China gaan om daar heimelijk het christendom te verspreiden (een inreisvisum werd hem geweigerd).
Met twee gezellen, Antonius en Christobal, strandde hij op het onbewoonde eiland Sancian voor de kust van China.
Daar werd Xaverius ziek van ellende, honger en kou.
Hij begon te ijlen en met hoge koorts lag hij vijf, zes uur achtereen te preken.
Later schreef Antonius: Ik gaf hem een kaars in de hand en zo ontsliep hij in de Heer; zijn zalige ziel verliet, zonder moeite, zonder strijd, zonder beweging het afgetobde lichaam.

Xaverius wordt over het algemeen beschouwd als de grondlegger van de nieuwe missie, waarbij 'nieuw' in verhouding staat tot de 'oude' missieactiviteiten van apostelen als Paulus.

Met een bel in de hand ging hij op de pleinen en sraathoeken staan en bekeerde hij honderdduizenden met het doopsel tot het christendom.
Met moegeworden armen van al dat bellen en dopen deed hij volgens de traditie ook nog eens talloze wonderen.
Hij wekte bijvoorbeeld enige doden ten leven, onder wie een dode die daags tevoren reeds begraven was.
Dat is toch weer een mooi voorbeeld hoe een heiligenleven gemodelleerd wordt naar het leven van Christus met bijvoorbeeld diens opwekking van Lazarus.

Xaverius werd patroon van missionarissen, matrozen en toeristen en kreeg zijn kerkelijke feestdag op 3 december.
Zijn stoffelijke resten worden bewaard in Goa (India), op zijn arm na wel te verstaan, want die wordt vereerd in de Il Gesù in Rome.

Het schilderij van Rubens

Xaverius is rechts op een stenen verhoging afgebeeld.
Hij zegent de menigte voor hem en wijst naar een hemelse verschijning, de Fides Catholica met de kelk, de wereldbol en het Kruis gedragen door engelen.
Het schilderij toont geen eigenlijk verhaal, maar combineert een aantal scènes in verband met zijn missioneringactiviteit.
Op de voorgrond worden enkele zieken getoond, kreupele mannen en vrouwen die werden genezen, mensen die uit de dood werden opgewekt en een vrouw met een kind.
Dat laatste verwijst waarschijnlijk naar een passage uit Xaverius' Vita waarin wordt beschreven hoe de jezuïet het kind van een Indische vrouw dat verdronken was in een waterput, weer tot leven wekte.

Het altaarstuk voltooide Rubens in 1618 ten behoeve van het hoogaltaar van de Antwerpse jezuïetenkerk Sint Carolus Borromeus en paste binnen het streven van de jezuïetenorde om hun stichters heilig verklaard te krijgen, hetgeen vier jaar later ook daadwerkelijk gerealiseerd werd.
In 1776 werd het aangekocht voor de Keizerlijke verzamelingen in Wenen.

Een Chinese koopman

De oosterse types die Rubens schilderde passen binnen de iconografie van Xaverius.
Ze zijn als het ware zijn attribuut die herinneren aan zijn langdurige missies.
De figuur die Rubens in het midden heeft afgebeeld werd door kunsthistorici langetijd aangeduid met wat vage termen als Koreaan of Aziaat.
Zijn kleren zouden aan de fantasie van Rubens zijn ontsprongen.
Dankzij een ontdekte tekening bleek het echter om een echt bestaande Chinese koopman te gaan, een zekere Yppong.
Deze koopman reisde in 1600 vanuit het toenmalige Bantam op Java mee met de Middelburgse Compagnie.

Dat Rubens Yppong uitbeeldde had te maken met de hierboven genoemde poging Xaverius heilig te verklaren.
Daarvoor dienden ook wonderen te zijn geschied door Xaverius.
Yppong fungeerde op het schilderij dus als ooggetuige uit het Oosten van zulke wonderen.
Bron

Wieteke van Zeil - 'Koreaan' van Rubens was Chinees
In: De Volkskrant 27 oktober 2016
Kunstwerk

Peter Paul Rubens - De Wonderen van de Heilige Franciscus Xaverius (1617-1618)
Olieverf op doek, 535 x 395 cm
Wenen, Kunsthistorische Museum


2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen