Paul Verheijen

PAOLO VERONESE

Wie is de bruidegom in Kana?

Prestige-doek door Paolo Veronese

Paolo Veronese maakte dit gigantisch grote en zware doek (het weegt 1600 kilo) voor de refter van het klooster van San Giorgio Maggiore in Venetië.
Het Benedictijner klooster dat bij de kerk hoorde, was het belangrijkste en rijkste van de stad.
De nieuwe refter was onderdeel van een prestigieuze renovatie en toen de zaal voltooid was kreeg Veronese de opdracht van de monniken om de achterwand te decoreren met een enorm doek van de bruiloft te Kana.
In het contract uit 1562 stond dit onderwerp vermeld met de toevoeging dat er zoveel figuren in geschilderd moesten worden als er plaats was, waarbij de duurste pigmenten gebruikt moesten worden.
Dit is gelukt, het doek bevat meer dan 130 figuren en de lucht is geschilderd met kostbaar ultramarijn.
Veronese ontving het vorstelijke bedrag van 324 zilveren dukaten, verder - zeer toepasselijk - een vat wijn en voedsel voor hem en zijn assistenten voor de duur van het werk.
Tot 1797 heeft het in genoemde refter gehangen; troepen van Napoleon sneden het in tweeën, rolden het op en verscheepten het naar Parijs.
Sinds 2007 hangt er een digitale facsimile in de refter.

Exotische illusie

Het verhaal van de bruiloft in Kana is door Veronese getransformeerd tot een kleurrijk tableau vivant, waarin de religieuze symboliek zorgvuldig in balans gebracht is met de illusionistische en exotische elementen.
De uitbeelding is een neerslag van de opvattingen die men in Venetië had over de godsdienst: onopvallende aureolen wijzen naar Jezus en zijn moeder.
We zijn getuige van een Venetiaans banket waar veel illustere tijdgenoten door Veronese zijn geportretteerd die nu niet allemaal meer bekend zijn.

Het bruidspaar uit het verhaal is verplaatst naar links, zodat Jezus en zijn moeder, omringd door apostelen, precies in het midden zitten.
Jezus is nu de feitelijke bruidegom en zijn jong afgebeelde moeder Maria is zijn bruid.
Visueel wordt door de centrale plaats van Jezus ook het Laatste Avondmaal opgeroepen.
Boven Jezus zijn bedienden bezig met het slachten van een lam, symbolisch voor zijn offerdood, waar de zandloper op de tafel van de musici naar vooruit lijkt te wijzen.

Serene rust?

Volgens de Benedictijnse regel moest de maaltijd van de monniken in de refter in stilte genoten worden.
De bruiloftsgasten lijken dan ook niet te spreken en houden hun monden gesloten.
Wel zien we de bedienden met elkaar fluisteren.
Conform de 16de eeuwse opvatting van decorum, is geen van de gasten etend afgebeeld.

Maar verder is het afgebeelde bruiloftsmaal verre van stil.
Integendeel, de indruk die gewekt wordt is die van feestelijk en muzikaal rumoer.

Bij de groep van acht muzikanten in het midden onder Jezus wordt verondersteld dat hier 16de eeuwse Venetiaanse schilders geportretteerd zijn, mogelijk:
  • Veronese: in het wit met violoncello
  • Tintoretto: in het groen met lira de braccio
  • Titiaan: in het rood met contrabas
  • Jacopo Bassano: met fluit
In het feestende gezelschap zijn de volgende personen min of meer geïdentificeerd: Frans I van Frankrijk en zijn nar Triboulet, Mary I van Engeland, sultan Suleiman de Grote, Vittoria Colonna, Keizer Karel V en zijn zus Eleanor van Oostenrijk, Marcantonio Barbaro, Daniele Barbaro, Giulia Gonzaga, kardinaal Reginald Pole en de Osmaanse grootvizier Sokollu Mehmet Paşa.

Stijl

Veronese maakt gebruik van veel felle kleuren.
Dit moet de rijkdom van de kunstenaar, zijn mecenas en de stad aantonen.
Opvallend is het kleurenperspectief aan de zijkanten, waar de personages niet zijn uitgewerkt en getekend met grauwere kleuren.

Horizontale beeldassen bij de armleuning, de vloer, de tafel en de hoofden brengen rust in het schilderij.
De verticale assen in de vorm van de zuilengalerijen, de kerktoren, de rechtop lopende mensen en de versieringen in de armleuningen zorgen voor een statisch schilderij.
De middelste verticale as loopt exact over Jezus.
Alle assen zorgen voor een symmetrische compositie die echter doorbroken wordt door de kerktoren, die niet gecentreerd is.
Veronese (Paolo Caliari) (1528-1588)
Nozze di Cana (1562)
Olieverf op canvas, 666 x 990 cm
Parijs - Louvre