Paul Verheijen


Home

Menu

Expo

Mail

Info

Bestel

Zoek

FRANCISCO DE ZURBARAN

De bekeerde Saraceense


Francisco de Zurbarán (1598-1664)
De heilige Casilda (circa 1630)
Olieverf op doek, 171 x 107 cm
Madrid - Museo Thyssen-Bornemisza

Casilda van Burgos / Toledo

Casilda was de dochter van emir Mohammed Ismail van Toledo.
De Saraceense bekeerde zich tot het Christendom toen ze genezing vond voor haar bloedvloeiing bij de baden van San Vicente bij Burgos.
Ze bleef maagd en werd kluizenares.
De legende vertelt over haar dat ze heimelijk brood, verborgen in haar kleding, naar door haar vader gevangen genomen christenen bracht.
Eens toen ze werd aangehouden door moslimsoldaten die haar kleding onderzochten, veranderden de broden in rozen.
Soortgelijke legendes worden ook verteld over andere vrouwelijke heiligen.
Sommige bronnen melden dat ze in 1087 werd vermoord, andere dat ze op honderdjarige leeftijd in eenzaamheid stierf.

Casilda wordt vooral in Spanje vereerd, met name in Burgos en Toledo en wordt soms vereenzelvigd dan wel verward met Elisabeth van Hongarije, omdat deze beide heiligen op grond van eenzelfde soort legende rozen hebben als hun traditionele attribuut.

Goddelijk portret

Afbeeldingen van één enkele martelaar die zijn of haar attribuut vasthoudt en uit de beeldruimte kijkt, behoorde tot de meest populaire werken van Zurbarán en hij benaderde dit motief op een unieke manier.
De Spaanse uitdrukking voor dergelijke afbeeldingen is retrato a lo divino, portret voor het goddelijke.
Een welgestelde dame of heer die zich liet portretteren als een heilige.
Zurbarán stuurde verschillende van dergelijke heiligenportretten naar Zuid-Amerika, een bewijs van hun populariteit.
Een klooster in Peru kocht bijvoorbeeld vierentwintig maagdelijke heiligen en in Buenos Aires schafte een klooster er vijftien aan.
Dit schilderij behoorde misschien tot een klooster in Sevilla.

Is de afgebeelde heilige Casilda van Burgos of Elisabeth van Hongarije?
De afwezigheid van een kroon op haar hoofd, wél te vinden op Zurbaráns schilderij dat in Madrid in het Prado hangt, moet er wel toe leiden deze heilige te identificeren als Casilda, die hier 'slechts' een hoofdband met goud en parel draagt en dat het 'Prado'-schilderij Elisabeth van Hongarije verbeeldt.

Rijk gekleed

Rijk gekleed zowel wat betreft haar juwelen als de kostbare, met juwelen geborduurde toga, heeft Zurbarán de heilige gemodelleerd met een sterk licht dat haar monumentale gestalte benadrukt en de sterke kleuren van haar kleren benadrukt tegen een eenvoudige achtergrond.
Zurbarán heeft met name de nadruk gelegd op de texturen van haar kleding en op het gouden borduurwerk en de sieraden.
Trouw aan de legende valt het 'rozenbrood' dat ze draagt nauwelijks op en gaat als het ware op in haar kleding.
Wie de welgestelde 'echte' vrouwen en mannen zijn die Zurbarán schilderde op zo'n retrato a lo divino, is onbekend.
Francisco de Zurbarán (1598-1664)
De heilige Elisabeth van Hongarije (1640)
Olieverf op doek, 184 x 90 cm
Madrid - Museo Nacional del Prado


2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen