Paul Verheijen

VITTORIO CARPACCIO

Ursula

Venetië

Vittorio Carpaccio schilderde een Ursula-cyclus van negen schilderijen in opdracht van de Scuola di Sant’Orsola in Venetië, die rond 1300 was opgericht. Deze religieuze liefdadigheidsvereniging ondersteunde arme leden, weduwen en wezen. De Scuola di Sant’Orsola richtte zich specifiek op het geven van bruidsschatten aan arme, deugdzame jonge vrouwen, zodat zij eervol konden trouwen. Als patroonheilige van de christelijke opvoeding, jonge vrouwen en een goed huwelijk werd de scuola vernoemd naar Sint Ursula van Keulen.

Carpaccio haalde de legende van Ursula naar zijn eigen stad Venetië, hoewel de Ursula-legende nergens vermeldt dat Ursula op haar trektocht over het Europese vasteland ook Venetië heeft bezocht.
De Ursula-legenda speelt zich af in Bretagne, Engeland, Rome en Keulen, maar je herkent in de architectuur en de scheepvaart telkens Venetiaanse elementen: trechtervormige schoorstenen, altana’s (houten dakterrassen die op pootjes boven de dakpannen van een huis of paleis zijn gebouwd) en loggia’s. Ook de scheepswerven en vaartuigen in de cyclus doen denken aan het Venetiaanse Arsenaal, waar in de 16e eeuw galeien gebouwd werden. Carpaccio maakte de Ursula-legende zo invoelbaar voor de 15e eeuwse Venetiaan. Daarnaast bevolkte Carpaccio de taferelen met figuren in eigentijdse Venetiaanse kledij en met portretten van tijdgenoten.
De cyclus wordt beschouwd als een vroeg hoogtepunt van de Venetiaanse verhalende schilderkunst.

De Scuola di Sant’Orsola bleef eeuwenlang de vaste plek van de cyclus, tot de Napoleontische bezetting van Venetië de Scuola in 1806 bij decreet ophief. Twee jaar later werden de negen doeken uit het gebouw verwijderd en in 1828 vonden ze onderdak in de huidige locatie.

De cyclus

01/09
Aankomst van de gezanten

278 x 589 cm

02/09
Vertrek van de gezanten

281 x 252 cm

03/09
Terugkeer van de gezanten

297 x 526 cm

04/09
Ontmoeting van Ursula met Ethereüs

279 x 610 cm

05/09
Droom van Ursula

273 x 267 cm

06/09
Onthaal door paus Cyriacus

279 x 305 cm

07/09
Aankomst in Keulen

280 x 255 cm

08/09
Martelaarschap en begrafenis van Ursula

271 x 560 cm

09/09
Verheerlijking van Ursula

481 x 335 cm

Vittorio Carpaccio (1465-1526)
Storie di sant'Orsola (1495-1500)
Olieverf op 9 doeken
Venetië - Gallerie dell'Accademia
2016 Paul Verheijen / Nijmegen