11 juli t/m 25 oktober 2026 Den Bosch - Noordbrabants Museum
Tekst website Noordbrabants Museum
Voor het eerst zijn de beroemde 15 Mysteriën van de rozenkrans uit de Sint-Pauluskerk in Antwerpen in Nederland te zien. De monumentale schilderijen van onder anderen Peter Paul Rubens, Antoon van Dyck en Jacob Jordaens verlaten tijdelijk hun vaste plek vanwege de restauratie van de kerk. Nog nooit eerder waren de vijftien werken samen buiten België te zien
De schilderijen werden ruim vierhonderd jaar geleden gemaakt voor de Sint-Pauluskerk in Antwerpen, waar ze al eeuwenlang op ongeveer vier meter hoogte hangen. In Het Noordbrabants Museum worden de werken voor het eerst gezamenlijk op ooghoogte gepresenteerd. Daardoor zijn de indrukwekkende details, emoties en schildertechnieken van dichtbij te ervaren. Van de krachtige penseelstreken van Rubens tot het vroege talent van de jonge Van Dyck: bezoekers krijgen een unieke kans om deze meesterwerken te bekijken zoals dat nooit eerder mogelijk was.
De reeks verbeeldt de vijftien rozenkrans mysteriën: belangrijke momenten uit het leven van Jezus en Maria. Samen vormen de schilderijen een indrukwekkende beeldvertelling over vreugde, verdriet, lijden en verlossing. Door de eeuwen heen hielpen deze verhalen mensen om gebeurtenissen te herinneren, betekenis te geven aan het leven en verbinding te vinden met anderen. Die universele thema’s maken de werken ook vandaag nog relevant.
De tentoonstelling verbindt zeventiende-eeuwse topstukken met hedendaagse kunst. Werken van kunstenaars als Mona Hatoum, Latifa Echakhch, Kader Attia, Maria Roosen, Geraldo en Dos Santos onderzoeken hoe herinneringen, rituelen en persoonlijke verhalen van generatie op generatie worden doorgegeven. Door deze ontmoeting tussen verleden en heden ontstaan nieuwe perspectieven op de eeuwenoude schilderijen én op de manier waarop we vandaag betekenis geven aan wat we willen bewaren en herinneren.
De tentoonstelling vertelt ook een verhaal over de historische relatie tussen Antwerpen en Den Bosch. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werden belangrijke religieuze kunstschatten uit Den Bosch tijdelijk ondergebracht in Antwerpen. Vier eeuwen later maken de meesterwerken uit de Antwerpse Sint-Pauluskerk de omgekeerde reis naar Brabant. Deze uitzonderlijke samenwerking brengt niet alleen vijftien Vlaamse topstukken naar Nederland, maar maakt ook een gedeelde culturele geschiedenis zichtbaar.
Tekst website Sint Pauluskerk Antwerpen
Vóór 1617 wordt de cyclus van 15 schilderijen op paneel besteld voor de noordbeuk die in het verlengde van het toenmalige Maria-altaar, op het uiteinde van deze beuk, uitgroeit tot een grootse Mariakapel. De reeks laat zich – volgens de chronologische ordening van het verhaal – lezen van links naar rechts, hangt dus op van west naar oost, en eindigt bij het altaar.
Omdat aan niet minder dan elf verschillende schilders tegelijkertijd gevraagd wordt minstens één tafereel voor hun rekening te nemen, ontstaat een unieke suite die de Antwerpse schilderschool vertegenwoordigt met inbegrip van werk van de drie grootmeesters Rubens, Van Dyck en Jordaens, alsook van Cornelis De Vos en Teniers de Oude. Vandaag is de Sint-Pauluskerk de enige plaats waar men nog een Rubens, een Van Dyck én een Jordaens op hun oorspronkelijke locatie vindt.
Hoewel de 18-jarige Van Dyck nog maar een beginneling was, ontvangt hij dezelfde vergoeding als Rubens en Jordaens. Ze werden duidelijk meer geapprecieerd door de opdrachtgevers dan de andere schilders, want de enige die nog hoger gequoteerd stond – zo blijkt uit de vergoeding – was Hendrik Van Balen. Stilistisch zijn de werken van Rubens, Van Dyck, Jordaens en David I Teniers te dateren ca. 1616-’17.
De meeste schilderijen staan op rekening van een met naam gekende weldoener; enkel het vijfde en het 14de zijn bekostigd door algemene bijdragen. Naast een predikheer en eventueel een kunstschilder hebben ook de andere weldoeners een vaste voet in de dominicanenkerk, hetzij als (mogelijke) verwante van de predikheren, als toenmalige of toekomstige kapelmeester van de Rozenkransbroederschap, of liggen zij of eventueel hun familie er begraven.
De 15 panelen
De blijde geheimen - Bovenste rij, vlnr:
De engel Gabriël brengt de blijde boodschap aan Maria - Hendrik van Balen
Maria bezoekt haar nicht Elisabet - Frans II Francken
Jezus wordt geboren in een stal van Betlehem - Cornelis de Vos
Jezus wordt in de tempel opgedragen - Cornelis de Vos
Jezus word in de tempel wedergevonden - Matthys Voet
De droevige geheimen - Middelste rij, vlnr:
Jezus bidt in doodsangst tot zijn hemelse Vader - David I Teniers
Jezus wordt gegeseld - Peter Paul Rubens
Jezus wordt met doornen gekroond - Artus de Bruyn
Jezus draagt zijn kruis - Anthony van Dyck
Jezus sterft aan het kruis - Jacob Jordaens
De glorievolle geheimen - Onderste rij, vlnr:
Jezus verrijst uit de doden - Aernout Vinckenborgh
Jezus stijgt op ten hemel - Artus Wolffort
De heilige Geest daalt neder over de apostelen - Matthys Voet
Maria wordt in de hemel opgenomen - Jan Aertsen
Maria wordt in de hemel gekroond - Aernout Vinckenborgh
