REMBRANDT
Het offer van Abraham
Lijfelijk verbodOvereenkomstig de gevestigde beeldtraditie heeft Rembrandt het beslissende punt van het verhaal van het offer van Abraham geschilderd: de engel van JHWH die tussenbeide komt. Rembrandt laat Abraham het mes uit zijn handen vallen, omdat de engel hem lijfelijk tegenhoudt zijn zoon te kelen, in plaats van Abraham uit de hemel toe te spreken.Rembrandt laat zien dat de handeling plaatsvindt op een bergtop, terwijl we links in de verte een nevelige vallei zien. Ook zien we rechtsonder gekloofd hout als brandstapel. Het is goed mogelijk dat Rembrandts tijdgenoten de vondst het mes in vrije val te schilderen bewonderd hebben. |
Verschillen Zelf schijnt Rembrandt niet helemaal tevreden te zijn geweest met de eerste versie, want later maakte hij een tekening met een gewijzigde positie van de engel. Nu komt de engel niet van opzij aanzweven, maar recht van achteren. De greep van de engel om Abrahams pols is krachtiger en met zijn linkerhand maakt hij een waarschuwend gebaar, dat wat minder theatraal aandoet dan in de eerste versie. De in plaats van Isaak geofferde ram is in deze tweede versie toegevoegd, hoewel hij in het donkere landschap aan de linkerrand nauwelijks is te zien. Deze nieuwe oplossing liet hij naar men aanneemt door een leerling uit zijn atelier uitvoeren. Die conclusie is getrokken op grond van enkele onvolkomenheden in het schilderij. Dit werk is gesigneerd: Rembrandt. verandert. En over geschildert. 1636. |
Gruwelijk?
Gebruikmakend van het verticale doek worden de drie figuren aan elkaar gekoppeld, uitgaande van de engel linksboven, via de boog van Abrahams armen, naar het verlichte lichaam van Isaak. Binnen deze boog valt het mes uit Abrahams rechterhand, terwijl hij opkijkt en beseft dat zijn zoon wordt gespaard.
De textuur van Isaaks huid en spieren is uitgewerkt in zacht licht, maar laat Isaaks gelaatsuitdrukking in het midden, omdat die wordt verborgen onder de hand van zijn vader, mogelijk om de gruwelijkheid van het verhaal daardoor ook te 'verbergen'. Een kleine 20 jaar later maakte Rembrandt een ets met hetzelfde verhaal. Als dit een voorstudie is voor nog een schilderij over het offer van Abraham, duikt dit werk misschien ooit nog eens op. |
Caravaggeske engel?Voor zover wij weten is Rembrandt nooit in het buitenland geweest, ondanks aanbevelingen eens in Rome kennis te maken met de scheppingen van grote kunstenaars. Wilde Rembrandt geen tijd verdoen aan verre reizen? Zijn leermeester Pieter Lastman had wel vijf jaar lang in kunstenaarskringen in Rome verkeerd en signeerde zijn werk met 'Pietro'. Rembrandt kende zijn werken werken uiteraard en bestuurde tevens schilderijen van de Utrechtse caravaggisten. Zou Rembrandt zich heben laten inspireren door Caravaggio? Vergelijk zijn engel met de engel op de inspiratie van Matteüs in de San Luigi dei Francesi in Rome. |
|
Rembrandt van Rijn (1606-1669)
Olieverf op doek, 193 x 133 cm (1635) Sint Petersburg - Hermitage Rembrandt van Rijn (1606-1669) Tekening, 19 x 15 cm (1634-35) Londen - British Museum Anonieme leerling Olieverf op doek, 195 x 132 cm (1636) München - Alte Pinakothek Rembrandt van Rijn (1606-1669) Ets, 16 x 13 cm (1655) Amsterdam - Rijksmuseum |