Florentijns geliefd thema
De kleine afmetingen van deze drie paneeltjes doen vermoeden dat ze als kostbaarheden werden bewaard in een doos of foedraal om ze bij bepaalde gelegenheden van dichtbij te bekijken en aan vrienden te tonen. Het bijbelverhaal van Judit was een geliefd thema in de renaissance in Florence. Judit gold als prototype van vrouwelijke kracht. Zij alleen bezat de moed een tiran te onthoofden.
Op de linkerafbeelding beeldt Botticelli Judit uit met haar dienstmaagd in bijna wilde bewegingen. De dienstmaagd draagt het afgehouwen hoofd van Holofernes op haar hoofd. Judit houdt in haar linkerhand een olijftak als teken van vrede die ze haar volk brengt. Botticelli slaagt erin beweging en rust in evenwicht te brengen. Judit lijkt even haar loop in te houden om zich zelfbewust naar ons te wenden, alsof ze zich als overwinnares wil presenteren. Dit samenaan van beweging en rust zal ook een kenmerk blijven in het latere werk van Botticelli. Op de achtergrond zien we nog gedetailleerd allerlei activiteit in het legerkamp dat Judit en haar dienstmaagd zojuist hebben verlaten.
Op de afbeelding midden heeft Botticelli het halfnaakte lichaam van de dode Holofernes zo geplaatst dat de toeschouwer aan de andere kant van de tent lijkt te staan en direct tegen de onthoofde romp aankijkt. De negen Assyriërs die rondom het bed de ontdekking doen, zijn opvallend hoog neergezet, waardoor het lichaam van Holofernes in het middelpunt staat. Het goedgebouwde jonge lichaam van Holofernes verraadt dat Botticelli het klassieke schoonheidsideaal volgt. In vergelijking met de linkerafbeelding leidt dat tot een merkwaardige contradictie: het hoofd dat de dienstmaagd draagt heeft gezicht en grijze haren van een oude man dat niet past bij dit jonge lichaam.
Op de rechterafbeelding schildert Botticelli zo'n kwarteeuw later Judit die zelf het hoofd van Holofernes uit de tent draagt. Werden de beide andere panelen gedomineerd door beweging en levendige elegantie, nu staan het geconcentreerde ontwerp en de eenvoud op de voorgrond. In deze versie heeft Botticelli alles achterwege gelaten wat de aandacht zou kunnen afleiden van hoofdpersoon Judit. We zien de dienstmaagd niet meer naast Judit, maar in de donkere opening in de tent op de achtergrond. Het decoratieve element is tot een minimum beperkt. Zowel achtergrond als vloer lijken een monochroom vlak. Ook het sobere gewaad van Judit valt niet in elegante plooien. De figuur van Judit is nogal lang afgebeeld, waardoor ze vertekend is en schril afsteekt bij de elegantie van de vroegere Judit. In zijn late periode wilde Botticelli zijn kijkers blijkbaar vooral stichten en concentreerde hij zich daarbij alleen op het thema.
|
|
Botticelli (Sandro Filipepi) (circa 1445 – 1510)
Ritorno di Giuditta dal campo nemico (1469-70)
Tempera op hout, 31 x 24 cm
Florence - Uffizi
La scoperta del cadavere di Oloferne (1469-70)
Tempera op hout, 31 x 25 cm
Florence - Uffizi
La scoperta del cadavere di Oloferne (1495-1500)
Tempera op hout, 37 x 20 cm
Amsterdam - Rijksmuseum
|
