Paul Verheijen

VACLAV BROZIK

Irene van Portugal

Wonderbaarlijke maagd

Deze vermoedelijk puur legendarische heilige wordt door het Roomse Martelaarsboek herdacht op 20 oktober:
Bij Toncor in Portugal de heilige maagd Irene, martelares. Haar lichaam werd plechtig bijgezet in de stad Scalabes, die later de naam van deze heilige bleef dragen, namelijk Santarèm.
Irene (Iria) was volgens een plaatselijke legende - die vele varianten kent - kloosterlinge en ging slechts op het feest van Sint Petrus het klooster uit om in zijn kerk haar gebeden te doen. De kroonprins, Britaldus, zag haar en werd letterlijk ziek van liefdesverdriet. Hij liet Irene roepen die hem genas en moest beloven dat zij nooit aan iemand anders dan aan hem, Britaldus, haar liefde zou geven. Maar zij antwoordde dat de Heer Jezus de eerste plaats in haar leven innam.
Jaren later werd haar biechtvader, de monnik Remigius, verliefd op haar, en wist niets beters te doen dan haar dat te zeggen. Ook hem antwoordde zij wat zij al eerder aan de kroonprins had duidelijk gemaakt. In haat ontstoken liet Remigius haar een drankje toedienen waardoor haar buik opzwol. Ieder dacht dat ze zwanger was. Dat kwam ook de kroonprins ter ore en hij huurde een soldaat om haar te vermoorden. Hij ontdeed zich van het lijk door het in de Taag te werpen. Maar daar werd het op wonderbaarlijke wijze ontdekt. Het was op een bepaalde plek in de rivierbodem door engelenhanden begraven en temidden van het stromende water was juist die plek drooggevallen. Dat zou gebeurd zijn in het jaar 653.
Haar gebeente bevindt zich in de Igreja de Santa Iria in Santarèm.

De Tsjechische schilder Vaclav Brozik beeldt in zijn academische stijl het moment uit dat Irene - met halswond? - door haar moordenaar naar de rivier wordt gesleept. Het moordwapen ligt op de grond. Het lijkt dat Brozik het detail van haar opgezwollen buik ook heeft verwerkt.
Na het overlijden van Brozik nam de belangstelling voor zijn werk af omdat het als ouderwets werd gezien.
Vaclav Brozik (1851-1901)
Smrt sv. Irie (Dood heilige Irene) (1873)
Olieverf op doek, 160 x 131 cm
Olomouc - Museum of Art
2016 Paul Verheijen / Nijmegen