Paul Verheijen
Hoofdmenu Zoeken Aanvullingen E-mail Actueel Site info Bijbel Exposities Films Heiligen Steden Kunstenaars Boeken Exegese


Hoofdmenu Aanvullingen E-mail Site info Actueel

LEONARDO DA VINCI

Aanbidding der Koningen

Onvoltooid

Giorgio Vasari schreef in zijn Vite over dit werk:
Ook begon Leonardo aan een paneelschildering, de Aanbidding der Koningen, die vele mooie details bevat, met name de hoofden; dit werk bevond zich in het huis van Amerigo Benci tegenover de loggia dei Peruzzi, en net als zijn andere werken bleef het onvoltooid.
In 1481 kreeg Leonardo da Vinci de opdracht voor een 'Aanbidding der Wijzen' van de augustijnen voor hun kloosterkerk San Donato in Scopeto in Florence. Het werk bleef onvoltooid, omdat hij een jaar later naar Milaan vertrok.
Door de vernissen die door de eeuwen heen zijn toegevoegd, is het paneel, dat in een monochrome staat is gebleven, slecht leesbaar. Twee voorbereidende studies laten een complex perspectiefsysteem zien dat moest worden uitgewerkt. Deze voorbereidende studies vatten de hele wetenschap van het lineaire perspectief samen.

De setting bestaat uit verschillende verhalende afleveringen samengebracht door een soort continue beweging. Het is een uiterst bewogen scène die bijna aan een slagveld doet denken. De gesticulatie is al even dramatisch als in het Laatste Avondmaal. De ruïnes op de achtergrond kunnen verwijzen naar de val van het heidendom bij de komst van Christus. Het hele werk staat bol van bijfiguren en dieren die waarschijnlijk waren bedoeld om er allerlei symbolische betekenissen aan te geven.
  • Traditioneel wordt de architectuur van de achtergrond begrepen als een verwijzing naar het paleis van koning David uit het Eerste Testament. De vraag nu is of het hier gaat om een ruïne, of juist om een bouwplaats. In het laatste geval is de wat oudere bebaarde figuur niet David, maar de bouwmeester en zijn de naakte figuren bouwvakkers.
  • De vechtende paardrijders op de achtergrond zouden kunnen refereren naar de legende over de strijd die de koningen leverden op weg naar Betlehem, omdat ze elk meenden alleen uitverkoren te zijn om de pasgeboren koning te aanbidden. Het zou evengoed echter kunnen gaan om een favoriet thema van Da Vinci: paardrijders betrokken in een gevecht.
  • Verwijst het geschenk van de wierook naar het offer van Christus dat aan het altaar werd gevierd? Het dient dan als motief het altaarstuk op gepaste wijze met de eucharistie te verbinden.
  • De loofboom (een walnoot of johannesbroodboom?) die boven op de heuvel staat, wordt in het gedachtegoed van de augustijnen traditioneel in verband gebracht met het Offer van Christus en de bomen verder naar achteren links als symbool van Christus' overwinning op de dood.

Inspiratiebronnen

Da Vinci liet zich vrijwel zeker inspireren door twee prominente Aanbiddings-retabels uit zijn tijd:
  • Aanbidding der Wijzen van Sandro Botticelli.
    Leonardo neemt de groepering van zijn figuren over van Botticelli, die geen enkele gelijkenis meer vertoont met de Driekoningenprocessies die zich in eerdere Florentijnse schilderijen van hetzelfde onderwerp afspeelden. Ook de monumentale, classicistische architectuur op de linkerachtergrond is direct geïnspireerd op Botticelli's Aanbidding.
  • Pala San Marco van Fra Angelico.
    Vergelijk de monumentalisering van deze compositie met die van Leonardo, hoewel Da Vinci geen Sacra Conversazione schildert
Leonardo da Vinci (1452-1519)
Adorazione dei Magi (1481-82)

Olieverf op paneel, 243 x 246 cm
Florence - Uffizi

Pen en inkt op papier, 29 x 22 cm (Gallichon tekening)
Parijs - Louvre (Cabinet des Dessins)

Pen en inkt op papier, 17 x 29 cm
Florence - Uffizi (Gabinetto dei Disegni e delle Stampe)
2016 Paul Verheijen / Nijmegen