Joe English was een vooraanstaand frontkunstenaar tijdens de Grote Oorlog WO I. Hij is vooral bekend om zijn religieus geïnspireerde werken die bedoeld waren om te verbinden en te helen te midden van de oorlogsgruwel. Zijn 'Mantelmadonna' stelt Maria voor die met haar wijde mantel bescherming biedt aan soldaten. In dit specifieke ontwerp van English zijn aan haar voeten twee zittende soldaten in de loopgraven te zien, die schuilen onder haar mantel. Het werk is verbonden met de regio van Boezinge en het IJzerfront, waar English zelf als soldaat actief was. Hij stierf kort voor het einde van de oorlog in 1918 aan een blindedarmontsteking. Zijn werk en nalatenschap vormden de basis voor de eerste IJzerbedevaart.
Religieus icoon van WO I in Vlaanderen
In 1916/17 werd een Mis- en gebedenboek van den Vlaamschen soldaat uitgegeven door Paul Brand, een boekje in zakformaat en dundrukpapier voor de Vlaamse soldaten aan het IJzerfront tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het ruim verspreide boekje bevatte missen, catechismus en patriottische teksten. Het boekje was samengesteld door het Secretariaat der Katholieke Vlaamsche Hoogstudenten om het moreel en de Vlaamse identiteit van de soldaten te versterken.
English verzorgde een deel van het illustratiewerk op verzoek van hoofdaalmoezenier Marinis van het Belgisch leger. Hierin tekende hij voor het eerst O.L.V. van de IJzer met twee slapende soldaten nog zonder geweren (afbeelding links).
Midden het oorlogsgeweld en in de miserie aan het IJzerfront werkte hij hetzelfde ontwerp ook uit op wat groter formaat (afbeelding midden). Bij gebrek aan goed materiaal schilderde hij dit kunstwerk op
bruin korrelig inpakpapier. Hij tekende de figuren met houtskool en kleurde het in met waterverf. Op de achtergrond zien wij de onderwatergelopen IJzervlakte tussen Nieuwpoort en Lo-Reninge.
Maria zit als mantelmadonna in de loopgrachten op zandzakjes met haar kind dat rechtop staat in haar schoot. Haar mantel is breed uitgespreid over twee slapende Belgische soldaten links en rechts tegen haar aangeleund, nu elk met een geweer.
Het Jezuskind met wijd open gespreide armen in kruisvorm, zegt in een symbolisch gebaar 'kom tot mij'. Zijn vriend-soldaat aan het front, Filip De Pillecyn schreef:
Het innigste wellicht wat Joe zelf heeft voortgebracht. De moedergedachte en de moederlijke liefde, verheven en tevens nader bij ons gebracht. ’t Zoeken naar een hoekje waar ’t stil, warm en liefdezoet is.
Gebrandschilderd
Vanaf 1910 bewoonde landbouwer Camiel Vandenberghe met zijn grote gezin hoeve Madelstede. Toen WO I uitbrak verbleef hij met enkele van zijn kinderen o.a. een tijdje in Brugge, gescheiden
van zijn vrouw en de andere kinderen die in Boezinge bleven. Hebben zij Joe English gekend die in 1915 in Boezinge gelegerd was als werksoldaat? Zeker is dat de voorstelling van O.L.V. van de IJzer na WO I wijd verspreid werd in Vlaanderen. Na WO I werd Vandenberghe met zijn kinderen herenigd. Hij was verantwoordelijk voor het onderhoud van de Sint-Michielskerk in Boezinge. Toen de glasramen moesten worden gerestaureerd in 1942, liet hij in het kapelletje bij zijn hoeve waarschijnlijk tegelijkertijd ook twee glasraampjes aanbrengen, waarvan een naar het ontwerp van English (afbeelding rechts).
Het grote glasraam in de Sint-Michielskerk herinnert aan de militaire en burgerlijke slachtoffers van beide wereldoorlogen.
Joseph Alfons Maria English (1882–1918)
O.L.V. van de IJzer (1916)
Links: Illustratie uit 'Mis- en gebedenboek van de Vlaamse soldaat'
Midden: Houtskool en waterverf op papier, 82 x 87 cm
Rechts: Gebrandschilderd raam, ovaal 75 x 45 cm (Ieper - kapel hoeve Boezinge)
