JAN GOSSAERT
Adam en Eva
|
Geïnspireerd door DürerJan Gossaert heette eigenlijk Jennyn van Henegouwen en staat ook bekend als Joan de Mabuse naar zijn geboortestad. Hij reisde naar Italië en Noord-Europa en de invloed daarvan is zichtbaar in zijn werk. Gossaert speelde een sleutelrol in de introductie van de renaissance in de Lage Landen en door zijn naaktfiguren oefende hij grote invloed uit op contemporaire kunstenaars.Het hier afgebeelde paneel werd langetijd toegeschreven aan Albrecht Dürer, een fout die werd gecorrigeerd door de Duitse kunsthistoricus Franz Dülberg (1827–1887), die het in verband bracht met Jan Gossaert. De compositie is zeker wel schatplichtig aan Dürers gravure van Adam en Eva uit 1504. Gossaert kopieert dit werk echter niet louter, maar herinterpreteert het naar zijn eigen esthetische voorkeuren. Het algemene idee van twee naakte figuren aan weerszijden van de Paradijsboom is letterlijk overgenomen van Dürers prent, evenals de houdingen en gebaren, maar de rest van de compositie is van Gossaerts eigen hand. Hij verving Dürers bladerrijke achtergrond met de vele dieren door een dichte begroeiing aan de rechterkant en een rustig, groen landschap aan de linkerkant met een pad dat zich tussen lage heuvels slingert. De naakte lichamen van Adam en Eva zijn minder gespierd dan in de gravure. Ze worden op een vergelijkbare frontale manier weergegeven, maar Gossaert paste de draaiing van de hoofden aan, die in Dürers origineel in profiel zijn. Gossaert hield zich aan de traditionele voorstelling waarbij Adam links en Eva rechts staat, met de appel die de slang haar heeft gegeven. Van Gossaert zijn negen versies bekend van Adam en Eva, waarvan deze versie als de eerste wordt beschouwd. De datering van dit olieverfschilderij is onderwerp van discussie geweest, maar over het algemeen wordt aangenomen dat het is geschilderd tijdens het verblijf van de kunstenaar in Italië. Gossaert beeldde Adam en Eva vaker af. Dit paneel met zijn gebogen bovenzijde is het eerste bekende voorbeeld van dit onderwerp in Gossaerts oeuvre. Met betrekking tot dit paneel kan nog gewezen worden op de allegorische betekenis van enkele planten en bloemen rond de twee figuren, die kunnen worden geïnterpreteerd in relatie tot de erfzonde. Karel van Mander noemt in zijn Schildersboek ook een Adam en Eva van Gossaert, maar gezien de afmetingen is dat niet het afgebeelde paneel. Verder is er ten huize van Marten Papenbroek in de Warmoesstraat in Amsterdam een prachtig groot, langwerpig, hoog stuk. Het betreft een Adam en Eva, bijna op ware grootte, heel mooi en zorgvuldig geschilderd; men acht het veel geld waard en er is dan ook veel voor geboden. |
|
Jan Gossaert (1476/8-1532)
Adam en Eva (1507-08) Olieverf op paneel, 57 x 37 cm Madrid - Museo Thyssen-Bornemisza |