Paul Verheijen
Hoofdmenu Zoeken Aanvullingen E-mail Actueel Site info Bijbel Heiligen Kunstenaars Exposities Films Boeken Exegese


Hoofdmenu Aanvullingen E-mail Site info Actueel

MEESTER FRANCKE

Thomas Altaar


[Reconstructie 1]

[Reconstructie 2]

Ontmanteld altaar

Er is weinig bekend over de zogenaamde Meester Francke. Hij raakte na de renaissance bijna volledig in de vergetelheid tot hij werd herontdekt door Alfred Lichtwart (1852–1914), directeur van de Kunsthalle Hamburg.
Dit retabel is aan Meester Francke toegeschreven en gewijd aan Thomas Becket van Canterbury, in een ongewoon intense stijl, waaruit blijkt dat de meester bekend was met de Franse en vroeg-Nederlandse hofkunst. Hij arriveerde waarschijnlijk in 1415 in Hamburg. De Hamburgse handelsvereniging die handel dreef met Engeland gaf in 1424 Mester Francke[nn] de opdracht voor een altaarstuk. Het contract is niet bewaard gebleven, maar wordt wel vermeld in hun gedenkboek. Thomas was de beschermheilige van de Hamburgse kooplieden die handel dreven met Engeland en het altaarstuk in opdracht gaven. Het werd waarschijnlijk in 1436 geplaatst in hun kapel in de dominicaner Sint-Janskerk.

Het altaarstuk is nu volledig ontmanteld. Negen delen zijn bewaard gebleven. Van het grote middenpaneel dat de Kruisiging uitbeelde is slechts een klein deel - met de klagende vrouwen onder het kruis - bewaard gebleven.
De hier afgebeelde reconstructies zijn gebaseerd op de achtergrond van de scènes, met ofwel een rode achtergrond en gouden sterren, ofwel een gouden achtergrond.

Reconstructie 1
  • Middenpaneel: treurende vrouwen bij het kruis (fragment), 85 x 85 cm
  • Linksboven: geseling van Christus, 92 x 81 cm
  • Linksonder: dragen van het kruis, 92 x 82 cm
  • Rechtsboven: opstanding, 92 x 84 cm
  • Rechtsonder: begrafenis, 92 x 84 cm
Reconstructie 2
  • Linksboven: aanbidding van het Kind, 92 x 82 cm (zie onder)
  • Rechtsboven: aanbidding van de Wijzen, 92 x 84 cm
  • Linksonder: bespotting van Thomas van Canterbury, 92 x 81 cm
  • Rechtsonder: martelaarschap van Thomas van Canterbury, 92 x 84 cm

Aanbidding van het Kind

Voor deze scène gebruikte Meester Francke kennelijk een bron die zelden in andere schilderijen uit die tijd werd afgebeeld, namelijk de Liber celestis revelationum uit 1377 van Brigitta van Zweden als model. In haar visoen zag zij dat de aanbidding van het naakte kind te midden van een stralenkrans door Maria plaatsvindt voor een aarden grot, de geboortegrot. Maria heeft haar blauwe mantel neergelegd, die door drie engelen wordt vastgehouden, en bidt, slechts gekleed in een wit onderkleed. Ze bevindt zich links van de stralen die door het midden van het paneel snijden, die God de Vader, vanuit een wolk kijkend, op het kind lijkt te zenden. Ze verbinden Hem en het kind rechtstreeks. Uit Maria's mond ontvouwt zich een gebogen perkamentrol met de inscriptie dominus meus deus meus, onderdeel van een spreuk waarmee Maria, volgens Brigitta, de pasgeborene begroet.
Meester Francke (±1380-±1440)
Thomas Altaar (1436?)
Olieverf op 9 panelen
Hamburg - Hamburger Kunsthalle
(Foto zaal: 16-04-2018)
2016 Paul Verheijen / Nijmegen