NICOLAAS

Icoon

Standaard uitbeelding

In Rusland zijn er van de heilige Nicolaas ontelbaar veel iconen te vinden. De meeste daarvan roepen het beeld op van Christus Pantokrator. Nicolaas staat in Rusland dichter bij Christus dan menig andere bisschop. Mocht God komen te overlijden, dan kunnen we het beste de heilige Nicolaas tot Zijn opvolger benoemen is een Russisch gezegde.

Een van de beroemdste Nicolaas-iconen is de hier afgebeelde icoon in het Ikonen-Museum in Recklinghausen en stamt uit eind 15de eeuw uit Noord-Rusland. Deze icoon werd voorbeeld voor vrijwel alle andere Nicolaas-iconen: een mager door een kort krullende en grijze baard omgeven gezicht met priemende ogen en een hoog, rond en kalend voorhoofd waarin diepe rimpels zijn getrokken. Dit hoge voorhoofd symboliseert vooral zijn goedheid.
Nicolaas is als een bisschop afgebeed in volle liturgische pracht. Hij draagt een omvangrijk, zwaar vallend liturgisch gedecoreerd gewaad.
Typisch voor oosters-orthodoxe bisschoppen zijn:

Phelonion
Een grote, mantelachtige koorkap, met goudkleurige ornamenten.
Omophorion
Bisschoppelijke schouderlint met kruisversieringen, in de orthodoxe iconografie hét teken van een bisschop.

Op schouderhoogte bevinden zich twee medaillons: Christus en Maria die aan Nicolaas verschenen. Dat wordt verhaald in verschillende versies. Een variant stelt dat zij aan hem verschenen om hem ervan te overtuigen het bisschopsambt te accepteren. De andere staat in verband met de ruzie tussen Nicolaas en Arius op het concilie van Nicea. Nadat Nicolaas Arius een klap had verkocht werd hem staf en mijter ontnomen en werd hij in de gevangenis geworpen. 's Nachts verschenen hem Christus en Maria om hem de waardigheidstekenen van zijn ambt terug te geven.

Om de centrale voorstelling van Nicolaas zijn 14 scènes afgebeeld. Van links naar rechts en van boven naar beneden stellen ze voor:

Geboorte (met badkuiplegende)
Doop
Opleiding tot kloosterling
Wijding tot lector
Tot bisschop gewijd
De drie vorsten in de gevangenis
Nicolaas verschijnt aan keizer Constantinus in een droom
De drie ontsnappen aan executie
Bestrijding afgod Diana
Schippers in nood
De reddende beker
De ontvoerde zoon
Dood
Translatie