Theatrale kerstnacht
In dit retabel heeft Giovanni Battista Pittoni zowel de Geboorte van Christus als de Drie-eenheid afgebeeld, een ongebruikelijke, maar niet unieke combinatie. Het is onbekend voor welke kerk het in opdracht is gemaakt.
Jozef zit ineengedoken in een stoel en slaapt diep, terwijl Maria knielt in aanbidding van het Christuskind. Samen vormen zij de 'Aardse Drievuldigheid'. Boven hen, te midden van gloeiende wolken, zien we God de Vader en de heilige Geest in de vorm van een duif die boven het kindje Christus zweeft, waarmee zij de 'Hemelse Drievuldigheid' vormen.
Kleur onderscheidt het hemelse rijk van het aardse. Pittoni heeft de sterke blauw- en grijstinten van de gewaden van Maria en Jozef laten contrasteren met de bleke kleuren van God en de engel. Het hemelse rijk is gevuld met een licht dat valt op de heilige familie en de rustieke, met stro gevulde kribbe.
Bij een restauratie is gebleken dat de figuur van God de Vader is overgeschilderd, vermoedelijk in de 19e eeuw.
Pittoni heeft voor de specifieke uitbeelding van God de Vaders krachtige en dynamische houding vrijwel zeker gekeken naar de rijke traditie binnen de Venetiaanse schilderkunst en daarbuiten. Hoewel Pittoni erom bekendstond dat hij Venetië nauwelijks verliet, putte hij uit een diepe artistieke traditie en de invloed van zijn directe tijdgenoten. De weergave van God de Vader die vanuit de hemel naar beneden stort of zweeft met wijdverspreide, verkorte armen is diep geworteld in de Venetiaanse renaissance waarbij God of engelen vaak werden weergegeven in extreme anatomische verkortingen (scuro) om een gevoel van goddelijke gewichtloosheid en dynamiek te creëren. God de Vader 'vliegt' met gespreide armen en een dynamische mantel, een theatrale vaderfiguur omringd door lichte, pasteuze wolken en putti.
Deze stijl waarin God de Vader met een zachte, golvende baard en een monumentale mantel wordt neergezet, was destijds de 'moderne' Venetiaanse standaard. Wat Pittoni's weergave uniek maakt ten opzichte van zijn voorbeelden, is de overgang naar de rococo. Waar de eerdere barokke God de Vader-figuren vaak zwaar en intimiderend waren, geeft Pittoni God de Vader een zekere theatrale elegantie, verfijning en tederheid, passend bij het intieme karakter van de kerstnacht daaronder.
|
