De uit Antwerpen afkomstige Theodoor Rombouts schilderde deze Tempelreiniging na zijn terugkeer in 1625 uit Italië (Rome) naar zijn vaderland.
Was het links afgebeelde werk een voorstudie van het rechts afgebeelde werk? In de arm van Jezus en in de vrouw op de achtergrond zijn daar namelijk pentimenti te zien. De schilderwijze doet ook aan een tekening denken, omdat Rombouts op veel plaatsen met korte, deels als arceringen naast elkaar geplaatste penseelstreken werkt.
De heldere bijna koele kleuren staan gedeeltelijk complementair naast elkaar. De fijne kledingstoffen van allerlei aard vallen geheel binnen de Vlaamse traditie.
Zelfstandig werk?
Of was de linker versie wél een zelfstandig werk? Opvallend zijn namelijk de vier kwartcirkels in de hoeken die op de rechterafbeelding ontbreken. Is dit werk oorspronkelijk ontworpen als een sopraporta, een bovendeurstuk of als een geïntegreerd onderdeel van een vaste wandlambrisering? Het formaat is horizontaal georiënteerd. Een langgerekt, horizontaal doek paste perfect in de houten of stucwerkomlijsting direct boven een monumentale dubbele deur. De ingesnoerde cartouche- of kussenvorm sluit naadloos aan bij de interieurarchitectuur van weelderige barokke ontvangstzalen. De holle hoeken waren exact zo uitgesneden (en met donkere verf ingevuld) zodat het doek perfect paste in het decoratieve houtsnijwerk of stucframe van de muur. Dit verklaart ook waarom het perspectief in de tempelscène zo dynamisch is. Omdat het schilderij oorspronkelijk hoog boven een deur of hoog in een lambrisering hing, keek de 17e-eeuwse toeschouwer er van beneden naar op. Het theatrale effect van de man die achterover van zijn stoel en uit de cartouche-omlijsting lijkt te vallen, werd door die hoge positionering voor het oog nóg spectaculairder en realistischer.
Sopraporta's met deze specifieke barokke cartouche-vorm werden exclusief vervaardigd voor stadspaleizen en patriciërshuizen. Rombouts werkte in Antwerpen voor de absolute elite: rijke gildebroeders, schepenen, kooplieden en adellijke families die monumentale panden bezaten aan de chique Antwerpse straten. Zij lieten hun salons volledig inrichten volgens de nieuwste Italiaanse barokmode. De keuze voor de Tempelreiniging in een ontvangstkamer van een rijk patriciërshuis had vaak een dubbele, moralistische betekenis. Het diende niet alleen als decoratie, maar ook als een directe vermaning aan de eigenaar en zijn gasten. Eerlijkheid in de handel moet essentieel zijn. Hebzucht en corruptie (gesymboliseerd door de geldwisselaars) worden door God worden bestraft.
Hoe het ook zij: het andere werk (rechterafbeelding) is ruim twee keer zo groot. De compositie en het kleurenpalet bevatten nauwelijks afwijkingen. Zoek de verschillen.
Theodoor Rombouts (1597-1637)
De verdrijving van de geldwisselaars uit de tempel (tussen 1625 en 1637)
Olieverf op doek, 74 x 109 cm (linkerafbeelding)
Utrecht - Centraal Museum
Olieverf op doek, 168 x 239 cm (rechterafbeelding)
Anrwerpen - KMSKA
