Eigentijds portret
Het portret van Caterina van Siena door Andrea di Vanni is een van de meest intrigerende en tegelijk intieme afbeeldingen van een heilige in de laat-middeleeuwse Italiaanse kunst. Het wordt beschouwd als het oudste bekende portret van Caterina van Siena dat tijdens haar leven werd vervaardigd door een kunstenaar die haar persoonlijk kende, wat uitzonderlijk is voor een middeleeuwse heilige
Andrea di Vanni was niet alleen schilder, maar ook politicus en diplomaat in Siena en een persoonlijke discipel van Caterina. Hun correspondenties zijn bewaard gebleven. Dat geeft het portret extra geloofwaardigheid als echte voorstelling van haar uiterlijk. Het portret is geen geïdealiseerd beeld uit de verbeelding van een latere generatie, maar een directe weergave van haar uiterlijk, spirituele uitstraling en kleding tijdens haar leven.
Het fresco bevindt zich in de Cappella delle Volte in de basiliek van San Domenico, een kerk die nauw met Caterina’s leven verbonden is. Ze ging hier dagelijks naar de mis. Haar hoofdrelieken worden er bewaard.
We zien Caterina in het witte habijt van de dominicanessen van de derde orde, bedekt met een zwarte mantel. Haar gezicht is lang en smal, met indringende ogen, een fijne mond en een bleke teint. Het is geen schoonheid in conventionele zin die hier getoond wordt, maar een vrouw met een sterke innerlijke overtuiging en een leven getekend door ascese en mystieke ervaringen. De uitdrukking op haar gezicht is ernstig, zelfs streng. Er is weinig sentimentaliteit in dit portret. Andrea di Vanni schildert haar als een vrouw van gebed, discipline en geestelijke kracht. Haar blik kijkt voorbij de toeschouwer, gericht op een werkelijkheid die buiten het zicht ligt: het goddelijke.
De stijl van Andrea di Vanni is typisch voor de overgang tussen de gotiek en de vroege renaissance. Hoewel zijn werk nog sterk wordt gekenmerkt door de formele lijnen en platte achtergrond van de gotiek, probeert hij in dit portret een zekere psychologische diepgang te bereiken. De sobere kleuren en eenvoudige compositie versterken de indruk van nederigheid en spirituele concentratie.
Het fresco vertelt geen scène uit het leven van Caterina, maar is een portret in de moderne zin van het woord. In een tijd waarin heiligen vaak symbolisch of gestileerd werden afgebeeld, is dit werk uitzonderlijk vanwege zijn intentie tot gelijkenis. Het is een directe ontmoeting met een historische persoon.
Caterina is gekleed in het habijt van de Mantellate, derde-orde dominicanessen, met in haar hand een lelie, teken van puurheid en devotie. Haar handen dragen de stigmata, wat bevestigt dat het werk na haar visioenen in 1375 is geschilderd.
De knielende vrouw naast haar staat vermoedelijk symbool voor alle spirituele volgelingen van Caterina.
Het fresco kreeg al vroeg een miraculeuze reputatie: een dominicaan zou genezen zijn van een spraakstoornis nadat hij gebeden had bij haar afbeelding.
|