Paul Verheijen

FRANCESCO ZURBARÁN

Agnus Dei

Uitleg Prado

Agnus Dei is een schilderij van Francisco de Zurbarán, een Spaanse schilder. Het schilderij dateert uit 1640. Dit schilderij toont een jong lammetje dat tussen de 8 en 12 maanden oud lijkt te zijn. Het lam leeft nog. Het lam ligt op een tafel en zijn poten zijn met een touw vastgebonden. Het lam ziet eruit alsof het op het punt staat geslacht te worden. Het schilderij beeldt het lam met veel oog voor detail af. Het dier heeft bijvoorbeeld wimpers, de snuit ziet er nat uit en de wol voelt zacht aan. Bovendien heeft het schilderij een donkere achtergrond en het lammetje lichte kleuren. Dit contrast zorgt ervoor dat we onze aandacht op het lam richten en het zien alsof het door een lichtbron wordt verlicht. Deskundigen zijn van mening dat dit schilderij een combinatie is van een stilleven en een religieuze schilderkunst. Een stilleven is een schilderij waarop objecten zoals fruit, groenten, vogels en andere dingen zijn afgebeeld.

Het lam is symbool voor Jezus Christus. In de 17e eeuw geloofden sommige kunstenaars dat God objecten en planten had geschapen en dat God in alle dingen aanwezig was. In dit schilderij symboliseert het lam Jezus Christus, die verwacht aan het kruis geofferd te worden. Het lam op het schilderij is stil en kalm, net als Jezus Christus toen hij op het punt stond te sterven. De titel van het schilderij is Agnus Dei. Het is een Latijnse uitdrukking die 'Lam van God' betekent. Deze uitdrukking wordt in het christendom gebruikt om Jezus Christus te beschrijven, die zichzelf opofferde door aan het kruis te sterven om alle mensen te redden.

(Vertaalde tekst website Museum Prado Madrid)

Aaibaar?

Agnus Dei wordt wel beschouwd als het meest aangrijpende schaapje uit de westerse kunstgeschiedenis. In zijn eenvoud is het een volmaakt schilderij, door wat het uitbeeldt en uitdraagt, maar ook los van alle symboliek, door hoe het beestje daar ligt. Goddelijke licht strijkt over een schapenvacht.

Het Lam Gods stelt Jezus voor. Daarom is het een ram met gekrulde horens. Zijn geknevelde pootjes, vier heilige hoefjes begroeid met wat schapendons, bungelen over de rand van de tafel zo'n beetje omlaag. Ze tonen geen enkel verzet.

Zurbarán was in zijn tijd al beroemd om zijn plastische vermogen: alsof zijn figuren echt opdoemen, driedimensionaal, uit het duister van hun achtergrond. Dat geldt ook voor dit schaap. Zijn vacht lijkt aaibaar. Het diertje is nog niet dood, maar het heeft zich allang bij de situatie neergelegd. Zijn neus, het enige onbehaarde stukje van zijn lichaam, is roze. Zurbarán bracht acht blonde oogharen aan met het fijnste penseel boven de halfdichte ogen.

Zurbarán schilderde vaker een lam verwijzend naar Jezus. Zie bijvoorbeeld het lam op zijn Maagd met Kind en Johannes de Doper.
Francisco Zurbarán y Salazar (1598-1664)
Agnus Dei (1635-40)
Olieverf op doek, 37 x 62 cm
Madrid - Prado
2016 Paul Verheijen / Nijmegen