BERNINI

Engelen

Ponte Sant'Angelo

De Engelenbrug is een van oorsprong Romeinse brug in Rome. De brug verbindt de Engelenburcht (Castel Sant' Angelo) met de andere zijde van de Tiber en is gebouwd in 134 en in opdracht van keizer Hadrianus, die een directe verbinding van de stad naar zijn pas gebouwde mausoleum, de huidige Engelenburcht, wilde. De brug kreeg ook zijn naam Pons Aelius of Pons Hadrianus, Aelius was de familienaam van Hadrianus. Vanaf de zesde eeuw kregen zowel de brug als het mausoleum van Hadrianus de naam Sant'Angelo. Volgens de legende kondigde namelijk de aartsengel Michaël in 590 boven op de burcht het einde van een pestepidemie aan (zie Gregorius de Grote). Later werd de brug ook pons Sancti Petri (brug van Sint Pieter) genoemd aangezien veel pelgrims hier de Tiber overstaken op weg naar de Sint-Pietersbasiliek.

Op 19 september in het Heilig Jaar 1450 liepen grote groepen pelgrims over de brug naar de Sint-Pieter. Toen de massa te groot werd begaven de balustrades het en vielen velen in de rivier waarbij 178 mensen verdronken. Hierop werd de oude triomfboog en een aantal huizen bij het bruggenhoofd afgebroken om de straat breder te maken. Bij het bruggenhoofd op de oostelijke oever werden eeuwenlang executies uitgevoerd. De lijken van de veroordeelden werden vervolgens ter afschrikking op de brug tentoongesteld.

In 1527 werden standbeelden van Petrus en Paulus op de brug geplaatst in opdracht van Clemens VII. Later volgden meer beelden van aartsvaders, evangelisten, Adam, Noach, Abraham en Mozes. Deze beelden waren in 1669 al zo vervallen dat Clemens IX opdracht gaf aan Gian Lorenzo Bernini tien nieuwe beelden van engelen te vervaardigen. Bernini ontwierp ze alle tien, maar maakte zelf slechts twee beelden en deze werden zo mooi gevonden door Clemens IX dat hij ze zelf hield in plaats van ze op de brug te plaatsen. De beide beelden staan tegenwoordig in kerk Sant'Andrea delle Fratte, eveneens in Rome (zie onder). De overige acht beelden die nu op de brug staan werden door de leerlingen van Bernini gemaakt, onder meer door Antonio Giorgetti.
De engelen lijken zojuist uit de hemel te zijn neergedaald en houden de gelovigen de onweerlegbare waarheid van het evangelie voor. Deze waarheid wordt uitgebeeld doordat de engelen de Arma Christi tonen.

Sant’Andrea delle Fratte

In de kerk Sant’Andrea delle Fratte in Rome bevinden zich de twee door Bernini gemaakte engelen. Ze vormen een hoogtepunt van Bernini’s late werk en belichamen de spirituele en theatrale kracht van zijn religieuze kunst.
Een ene engel draagt de doornenkroon, de andere de titulus van het kruis (INRI). Beide beelden tonen Bernini’s vermogen om steen tot leven te wekken. De lichamen van de engelen zijn in een spiraalvormige beweging gedraaid, waardoor ze een dynamiek en lichtheid uitstralen die typerend is voor de barok. De gevleugelde figuren lijken bijna te zweven, hun gewaden wervelen om het lichaam heen als door een goddelijke wind aangeraakt.

Bernini’s engelen zijn niet slechts decoratief: ze brengen de mystieke ervaring van het lijden van Christus op een voelbare manier tot uitdrukking. De gezichten van de engelen stralen tegelijk droefheid, aanbidding en extase uit. De draperie, met haar vloeiende lijnen en subtiele licht-schaduwwerking, versterkt het gevoel dat de figuren niet van deze wereld zijn. Bernini lijkt te beogen dat de toeschouwer niet enkel keek, maar innerlijk geraakt werd door de aanblik van hemelse schoonheid en mededogen.

Gian Lorenzo Bernini (1598-1680)
Angelo con la Corona di Spine (1667-69)
Angelo con la Scritta 'INRI' (1667-69)
Marmer, 175 cm
Rome - San Andrea delle Fratte