Paul Verheijen

GISLEBERTUS

Driekoningen en vlucht naar Egypte

Moderne oude kunst

Gislebertus hakte in steen vier taferelen uit het Matteüsevangelie:
  • De Driekoningen voor Herodes
    Dit reliëf heeft helaas flink te lijden gehad van erosie.
  • De Aanbidding door de Driekoningen
    Gislebertus houdt zich aan de bijbeltekst door Jozef - die daarin niet wordt genoemd - ook niet af te beelden.
  • De droom van de Driekoningen
    Bij deze uitbeelding nam Gislebertus een romaanse traditie over door de drie in één bed en onder één deken af te beelden. Dat moet tamelijk ongemakkelijk geweest zijn, vooral met die kronen op hun hoofd. Maar het was de enige manier om aan te geven dat zij werkelijk koningen waren. De geborduurde deken lijkt samen met het gezicht, de nimbus, het gewaad en de vleugels van de engel opgenomen te zijn in een elegante, cirkelvormige beweging. Het is alsof de engel plotseling en stilletjes is binnengekomen. Met één hand wijst hij naar een ster. Dit is een opmerkelijk detail omdat de bijbeltekst alleen meldt dat een ster de wijzen vergezelde tot aan de aanbidding van het Christuskind, niet dat de ster dat ook deed op de terugweg.
    Met de andere raakt de engel een van de koningen aan, die daarop zijn ogen opent. Ondanks zijn gebroken neus straalt de engel een grote vriendelijkheid uit.
  • De Vlucht naar Egypte
    Deze vlucht door Maria, Jozef en het Kind is het gevolg van de droom van de Driekoningen, omdat zijn niet via Herodes terugkeerden, waarop deze besloot tot de kindermoord in Betlehem.
Kopieën van deze sculpturen zijn te vinden op kapitelen van de kathedraal van Autun in Midden-Frankrijk. De originelen zijn geplaatst in de kapittelzaal. Gislebertus was de beroemdste beeldhouwer van zijn tijd en een van de weinigen die we bij naam kennen, omdat hij op een van zijn werken de volgende woorden plaatste: Gislebertus hoc fecit, Gislebertus maakte dit, een teken van de hoge achting die zijn tijdgenoten voor hem hadden.

Tegenwoordig waarderen veel mensen het werk uit deze romaanse periode vanwege de expressiviteit en de gestileerde vorm. Een van de voordelen van onze hedendaagse moderne kunst is dat zij ons in staat stelt dit soort kunst anders te waarderen dan onze voorgangers, die een voorkeur hadden voor ofwel naturalistische of klassieke vormen.
Gislebertus (12e eeuw)
Driekoningen en vlucht naar Egypte (1125-35)
Stenen reliëfs
Autun - Cathedrale Saint-Lazare (kapittelzaal)
2016 Paul Verheijen / Nijmegen