Paul Verheijen

JOHN EVERETT MILLAIS

Mozes' opgeheven armen

Strijd tegen Amalek

In Refidim werd Israël aangevallen door de Amalekieten. Toen zei Mozes tegen Jozua: ‘Kies een aantal mannen uit en trek met hen tegen Amalek ten strijde. Ikzelf zal morgen op de top van de heuvel gaan staan, met in mijn hand de staf van God.’ Jozua deed wat Mozes hem had opgedragen en trok tegen Amalek ten strijde, en Mozes ging naar de top van de heuvel, samen met Aäron en Chur. Zolang Mozes zijn arm opgeheven hield, was Israël de sterkste partij, maar liet hij zijn arm zakken, dan was Amalek de sterkste. Toen Mozes’ armen zwaar werden, legden Aäron en Chur een steen bij hem neer, zodat hij daarop kon gaan zitten. Zelf gingen ze aan weerszijden van hem staan, om zijn armen te ondersteunen. Daardoor konden zijn armen opgeheven blijven totdat de zon onderging. Zo versloeg Jozua het leger van Amalek tot de laatste man.
(Exodus 17,8-13)

Orante

Is het armgebaar van Mozes een gebedshouding, de orante?
De bijbeltekst noemt dit niet nadrukkelijk.
Gaat er van de omhooggeheven armen een bepaalde kracht uit?
In de oudheid heerste de gedachte dat zo'n kracht vooral van de rechterhand uitging.
Die rechterhand moest ook zover mogelijk zichtbaar zijn.
Mogelijk is dit de reden waarom Mozes op een heuveltop gaat staan.
De tekst laat ook in het midden of Mozes zijn armen vóór zich of naast zich omhooghoudt.
In het laatste geval neemt zijn lichaam met zijn armen een kruisvorm aan, van oudsher een symbool van bescherming.
Vanzelfsprekend dat deze uitleg in combinatie met de naam Jozua (Grieks / Latijn = Jezus) ook christelijk geïnterpreteerd is.

Oprichten

John Everett Millais was een Britse schilder en tekenaar en een van de oprichters van de Pre-Raphaelite Brotherhood en tijdens zijn leven een van de meest succesvolle schilders van het Victoriaanse Groot-Brittannië.
Dit schilderij beeldt Mozes uit die de strijd tussen Jozua en de Amalekieten vanaf de top van een heuvel overziet.
Moses, een oude man met een lange baard, zit op een rotspunt en wordt vergezeld door Aäron en Chur die aan weerszijden van hem staan.
Aäron staat links op het schilderij en vertoont als broer van Mozes ook diens gelaatstrekken.
Chur is een figuur die nergens in de Bijbel nader wordt geïntroduceerd.
Volgens latere tradities zou hij de man of de zoon van Mozes' zus Miriam zijn, dus net als Aäron ook familie.
Beide mannen houden Mozes' armen opgericht om de overwinning van de Amalekieten te voorkomen.
In Millais' interpretatie worden de armen van Mozes door Aäron en Chur in de orante-houding geheven en is ook de kruisvorm ontstaan.
Er is een bewolkte hemel op de achtergrond die geel gloeit.
John Everett Millais (1829-1896)
Victory O Lord! (1871)
Olieverf op doek, 195 x 141 cm
Manchester - Art Gallery
2016 Paul Verheijen / Nijmegen