REMBRANDT
Tempelreiniging
Vroeg werkRembrandt koos in zijn vroege Leidse periode voor het dramatische moment waarop Christus de geldwisselaars uit de tempel verdrijft. De vroege datering is belangrijk, omdat het werk al veel eigenschappen toont die later typerend worden voor Rembrandts religieuze schilderkunst: heftige beweging, sterke emotie en een geconcentreerde lichtregie.Voor een werk van deze vroege datum is de compositie opvallend ambitieus: Links is Christus de handelende figuur, terwijl de omstanders in een gespannen kringbeweging reageren. Het accent ligt minder op klassieke orde dan op beweging en psychologische reactie, wat goed past bij Rembrandts vroege belangstelling voor theatrale en verhalende effecten. Zie hoe de geldwisselaars de munten proberen te redden door ze bij elkaar te vegen. Binnen Rembrandts oeuvre is dit werk van belang omdat het laat zien hoe hij al vroeg bijbelse geschiedenis vertaalt naar een onmiddellijke, bijna tastbare gebeurtenis. De tempelreiniging fungeert daarbij als een soort voorbeeld van morele zuivering, maar ook als demonstratie van Christus’ autoriteit en van de fysieke energie van het verhaal. In die zin is het niet alleen een devotioneel tafereel, maar ook een studie in affect, conflict en macht. Hoewel klein van formaat is het schilderij groot in narratieve intensiteit. De combinatie van bijbelse bronselectie, theatrale actie en morele geladenheid maakt het tot een belangrijk vroeg werk in de ontwikkeling van zijn historiestijl. |
EtsRembrandt combineert in de ets de vier versies in het Tweede Testament van het verhaal van de tempelreiniging. De zweep van touw die Jezus hanteert is alleen in de versie van Johannes te vinden, maar de hogepriesters en schriftgeleerden die Rembrandt op de achtergrond heeft afgebeeld komen alleen voor in de versies van Marcus en Lucas.In zijn boek Jezus van Nazaret uit 2008 beschrijft filmregisseur Paul Verhoeven dat Jezus de gave heeft van het exorcisme en op grond hiervan denkt dat het Rijk Gods op aarde aanwezig is. Om die reden start Jezus een beweging die dit rijk gewelddadig wil realiseren. De kaft van Verhoevens boek wordt opgesierd door een detail van deze ets: Jezus die met volle kracht de zweep hanteert. Een pacifistisch beeld van Jezus ('aan wie je slaat op de wang, bied hem ook de andere' Lucas 6:29 // Matteüs 5:39) staat hiermee op gespannen voet. Sommige bijbeluitleggers verklaren de zweep dan ook als symboliek! De bijbel interpreteren zoals je hem graag wilt lezen? |
|
Rembrandt van Rijn (1606-1669)
Tempelreiniging Olieverf op paneel, 43 x 21 cm (±1625) Moskou - Pushkin Museum Ets, 14 x 17 cm (1635) Amsterdam - Rijksmuseum |