Paul Verheijen

PRAXEDES

Zorg voor martelaren

Jezuïeten

Op het schilderij van Felice Ficherelli (links) en een kopie ervan die - niet unaniem - toegeschreven wordt aan Johannes Vermeer (rechts), wordt Praxedes afgebeeld. In haar handen knijpt ze een spons uit met het bloed dat ze heeft opgevangen van een martelaar die we onthoofd op de achtergrond zien liggen. De vrouw op de achtergrond rechts zou haar zus Pudentiana kunnen verbeelden.

Ficherelli's compositie moet een sterke indruk hebben gemaakt op Vermeer, niet alleen op artistieke gronden, maar ook vanwege het devotionele karakter. Vermeer zou toegang hebben gehad tot Italiaanse schilderijen, ook als hij Italië zelf niet bezocht, maar je kunt je afvragen waarom hij besloot een compositie van Ficherelli te kopiëren. De mogelijkheid bestaat altijd dat hij de opdracht kreeg om het te schilderen.
Het onderwerp kan ook een speciale aantrekkingskracht op hem hebben gehad, aangezien Praxedes een van een aantal Romeinse heiligen was die populair waren onder de jezuïeten van de zeventiende eeuw, omdat ze probeerden de vroege tradities van de katholieke kerk te benadrukken. Merk ook op dat Vermeer bij de spons in Praxedes' handen nog een typisch 'katholieke' crucifix heeft toegevoegd.
Felice Ficherelli (1605-1660)
Praxedes (±1645) (linkerafbeelding)
Olieverf op doek, 115 x 90 cm
Particuliere collectie

Johannes Vermeer (1632-1675)
A - Praxedes (1655) (rechterafbeelding)
Olieverf op doek, 102 x 83 cm
Tokyo - Nationaal museum voor westerse kunst
2016 Paul Verheijen / Nijmegen