Paul Verheijen

BENEDICTUS VAN NURSIA

Vader van Europa

Leven en dood

Benedictus werd omstreeks 480 geboren in wat nu Norcia in Umbrië heet.
Hij studeerde letteren in Rome.
De jeugd aldaar vond hij verdorven en om die reden zonderde hij zich af in de bossen om uiteindelijk rond 500 in een grot bij Subiaco als kluizenaar verder te leven.
Hij kreeg veel leerlingen en stichtte 12 kloosters voor elk 12 monniken, waarvan dat van Montecassino grote bekendheid genoot.
De door hem hem voor de orde der benedictijnen opgestelde regel van acht uur slapen, acht uur bidden en acht uur werken (ora et labora) werd een voorbeeld voor kloosters in heel Europa.
Paus Gregorius de Grote, die in het tweede deel van zijn Dialogen 593/94 een kleine veertig anekdotische verhalen over Benedictus vertelde, zegt dat Benedictus en zijn zus Scholastica elkaar eenmaal per jaar in haar klooster in het nabije Plombariola ontmoetten en over geestelijke zaken spraken.
Toen zij haar broer eens zonder veel succes vroeg langer te blijven, brak er een onweer los dat zijn vertrek verhinderde.
Bij haar dood (ca. 543), drie dagen later, zag Benedictus de ziel van Scholastica als een duifje ten hemel vliegen.
De Pater Europae zoals paus Pius XII hem benoemde, stierf op 21 maart in 547, nadat hij enkele dagen tevoren zijn dood had voorspeld, zijn graf in gereedheid had laten brengen en in de kerk van Montecassino de laatste sacramenten had ontvangen.
Sinds ongeveer 675 wordt een deel zijn relieken bewaard in de abdij Saint-Benoît-sur-Loire.
Zijn feestdag op de liturgische kalender was 21 maart en tegenwoordig 11 juli (voorheen gedenkdag van zijn translatie).

De gebroken zeef

Over Benedictus zijn vele hilarische legenden in omloop geraakt, waarvan die van de gebroken zeef letterlijk uitblinkt in kinderlijkheid.
In de Legenda Aurea wordt het als volgt verteld:
Het geschiedde dat de min van Benedictus een zeef leende om daarin tarwe te reinigen. Ze zette die onvoorzichtig op een tafel zodat de zeef eraf viel en in twee stukken brak. Toen Sint Benedictus zag, dat zij hierover weende, nam hij de beide stukken en bad er knielend voor. Toen hij opstond van zijn gebed was de zeef weer heel.

De volgende legende kent hetzelfde thema: Benedictus heelt wat gebroken is.

De gebroken sikkel


Eens maaide een man rondom het klooster van Sint Benedictus doornen met een sikkel: toen liet het ijzer los van de greep en viel in een diep meer. Daar werd de man zeer bedroefd om. Maar Sint Benedictus nam de steel en hield die in het meer; toen sprong het ijzer weer aan zijn greep.

Omdat het meer tamelijk onnatuurlijk is geschilderd wordt het fresco door sommige bronnen betiteld als 'Vissen op een tafel'.
Anderen spreken over 'het wonder van Gotus' vermoedelijk omdat de naam 'Gotus' staat geschreven boven de man met de kapotte sikkel.

De redding van Placidus


Er was een klein monnikje, Placidus genaamd, die ging in de rivier water scheppen en viel erin en was bijna een pijlschot van de oever weggedreven. Intussen zat Sint Benedictus in zijn cel en zag in zijn geest wat er gebeurd was. Toen riep hij broeder Maurus en gebood hem, dat hij ijlings op weg ging om het kind te hulp te komen. Maurus ontving zijn zegen en snelde heen en liep op de rivier omdat hij dacht dat hij op land liep. Hij kwam bij de knaap, greep hem bij de hand en trok hem uit het water. Toen ging hij weer naar Sint Benedictus en vertelde hem wat er gebeurd was. Maar die sprak: 'dat is niet mijn verdienste, maar het loon voor jouw gehoorzaamheid.'

Het vergiftigde brood


Nu was er een priester, Florentinus van naam, die was Sint Benedictus vijandig gezind, en was zo boos, dat hij de heilige een vergiftigd brood stuurde als zegegave. Benedictus ontving het in dank en gaf het aan zijn raaf, die namelijk gewoonlijk uit zijn hand at, en sprak: 'In naam van Jezus Christus, neem het brood en breng het naar een plaats waar geen mens het vinden kan. Toen sperde de raaf zijn snavel open, spreidde zijn vleugels uit, en begon in een cirkeltje om het brood te lopen en te krassen alsof hij wilde zeggen: 'Ik wil graag gehoorzaam zijn, maar ik kan deze opdracht niet volbrengen.' Maar de heilige gebood het hem voor een tweede en derde maal en sprak: 'Neem het brood vast en zeker zonder vrees en breng het weg wat ik je gezegd heb. Uiteindelijk nam hij het en droeg het weg. Na drie dagen kwam hij terug en nam zijn voer weer uit Sint Benedictus' hand zoals hij gewend was.
Magister Conxolus (13e eeuw)
San Benedetto (13e eeuw)
Fresco's
Subiaco - Sacro Speco