Paul Verheijen

REMBRANDT

Zeegezicht niet meer te zien


Natuurwonder

Het 'natuurwonder' van de storm op het meer van Galilea wordt beschreven in het Tweede Testament door de synoptici: Matteüs 8,23-27; Marcus 4,35-41 en Lucas 8,22-25.
Dit is de versie van Matteüs:

Toen hij aan boord ging, volgden zijn leerlingen hem. Opeens werd de zee zo onstuimig dat de golven over de boot heen sloegen. Hij sliep. Ze maakten hem wakker en riepen: 'Heer, red ons, wij vergaan!' Hij zei: 'Waarom zijn jullie bang, kleingelovigen?' Toen stond hij op en bestrafte wind en zee, en het werd volkomen stil. De mensen stonden verbaasd en zeiden: 'Wat is dat toch voor iemand, dat zelfs de wind en de zee naar hem luisteren?'

Juist vanwege deze laatste reactie van de mensen, hun verwondering, wordt dit verhaal een 'wonder'verhaal genoemd.

Zelfportret

Rembrandt schilderde voor zover bekend slechts één zeegezicht.
Hij toont hierin Jezus die de golven kalmeert die krachtig op de romp van het schip beuken.
De houten constructie dreigt te breken, het tuig dreigt los te raken van de mast en vliegt gevaarlijk boven de hoofden van de bemanning.
Iedereen is bezig zichzelf te redden.

Halverwege het schip portretteerde Rembrandt ook zichzelf: terwijl hij zijn muts vasthoudt grijpt hij een touw.
De overige bemanningsleden gaan gehuld in de schaduw en scharen zich rondom Jezus, op wie hun hoop is gevestigd.
De compositie kenmerkt zich door grote dramatiek, geaccentueerd door een sterk clair-obscur.

Haarlemmermeer

Reizen van Leiden naar Amsterdam gebeurde in Rembrandts tijd gewoonlijk met de zeilboot.
Dat duurde een hele dag of met tegenwind zelfs twee dagen.
De vaartocht ging over het Haarlemmermeer, toen een uitgestrekt meer waar het bij storm flink tekeer kon gaan, reden dat het Haarlemmermeer de bijnaam de waterwolf kreeg.
Het is daarom niet irreëel te veronderstellen dat een storm op het Haarlemmermeer model heeft gestaan voor dit schilderij en persoonlijk door Rembrandt is ervaren.

Gestolen

In de ochtend van 18 maart 1990 werd in Boston het schilderij met twaalf andere kunststukken gestolen door dieven die zich voordeden als politieagenten.
Het wordt gezien als de grootste nog steeds onopgeloste kunstroof in de geschiedenis van de Verenigde Staten.
Er bestaan zeer veel verschillende theorieën over deze roof.
Deze worden behandeld in de podcastserie Last Seen, in 2018 gemaakt door een lokale radiozender en krant in Boston.
Het museum toont nog steeds de lege lijsten van de schilderijen op hun oorspronkelijke plaats, dit vanwege de strikte bepalingen in het testament van schenkster Isabella Stewart Gardner.
Hierin voorgeschreven dat het museum de collectie ongewijzigd dient te laten.
Rembrandt Harmanszoon van Rijn (1606-1669)
Christus in de storm op het meer van Galilea (1633)
Olieverf op doek, 160 x 128 cm
Boston - Isabella Stewart Gardner Museum (ontvreemd 1990)

2016-2019 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen