ALBRECHT DÜRER
Haller Madonna
Haller Madonna
MensenzoonToen de farizeeën Jezus vroegen wanneer het koninkrijk van God zou komen, antwoordde Hij hun: ‘De komst van het koninkrijk van God laat zich niet aanwijzen, en men kan niet zeggen: “Kijk, hier is het!” of: “Daar is het!” Maar weet wel: het koninkrijk van God ligt binnen uw bereik.’ Tegen de leerlingen zei Hij: ‘Er komt een tijd dat jullie ernaar zullen verlangen een van de dagen van de Mensenzoon te zien, maar jullie zullen die dag niet meemaken. Dan zullen de mensen tegen jullie zeggen: “Kijk daar!” of: “Kijk hier!” Maar doe dat niet en schenk er geen aandacht aan. Want zoals de bliksem licht geeft wanneer hij van de ene naar de andere kant van de hemel flitst, zo zal de Mensenzoon verschijnen. Maar eerst moet Hij veel lijden en door deze generatie verworpen worden. En zoals het eraantoe ging in de dagen van Noach, zo zal het ook zijn in de dagen van de Mensenzoon: ze aten, ze dronken, ze trouwden, ze werden uitgehuwelijkt, tot aan de dag waarop Noach de ark binnenging en de vloed kwam die iedereen verzwolg. Of zoals het eraantoe ging in de dagen van Lot: ze aten, ze dronken, ze kochten, ze verkochten, ze plantten, ze bouwden; maar op de dag waarop Lot wegtrok uit Sodom, regende het vuur en zwavel uit de hemel en kwamen allen om. Zo zal het ook gaan op de dag waarop de Mensenzoon wordt geopenbaard. Wie op die dag op het dak van zijn huis is moet niet beneden nog zijn bezittingen gaan halen, en wie op het land is moet niet naar huis terugkeren. Denk aan de vrouw van Lot! Wie probeert zijn leven veilig te stellen zal het verliezen, maar wie het verliest zal het behouden. Ik zeg jullie, die nacht zullen er twee in één bed liggen: de een zal worden meegenomen, de ander achtergelaten. Twee vrouwen zullen samen aan het malen zijn: de een zal worden meegenomen, de ander achtergelaten.’ Ze vroegen Hem: ‘Waar, Heer?’ Hij antwoordde: ‘Waar een lijk is, daar verzamelen zich de gieren.’Deze bijbeltekst maakt het verband duidelijk tussen beide zijdes van dit paneel van Albrecht Dürer. Ze functioneerde als morele les: net als het verhaal van Noach en de zondvloed, was dat van Lot en de verwoesting van Sodom en Gomorra een allegorie die de macht van God aantoonde om de rechtvaardigen te redden. Het Christuskind houdt een appel achter zijn rug. Zijn latere kruisdood zal de rechtvaardigen redden, zoals ook Noach en Lot werden gered. Dürer werd geboren in Neurenberg en kreeg een typische middeleeuwse opleiding van zijn vader, een goudsmid, en van de Neurenbergse schilder Michael Wolgemut. Toch was hij een van de belangrijkste verspreiders van de ideeën van de Italiaanse renaissance onder kunstenaars in het noorden. Dit was het resultaat van directe ervaringen opgedaan tijdens twee reizen naar Italië, evenals van zijn eigen nauwgezette studie van ideale figuurproporties en perspectief. |
Madonna met KindDürer reisde in 1494/1495 en 1505/1507 naar Venetië. Daar raakte hij goed bevriend met Giovanni Bellini, wiens invloed duidelijk zichtbaar is in deze Madonna met Kind. Het atletische Christuskind, de stabiele piramidevorm van de Maagd, de krachtige, bijna sculpturale modellering van de figuren en het contrast van helderblauw en rood dat Maria's figuur accentueert, doen allemaal denken aan Bellini's behandeling van hetzelfde onderwerp. Aan de andere kant wijst de plaatsing van Maria in de hoek van een kamer met een raam dat uitzicht biedt op een vergezicht op Dürers vertrouwdheid met devotionele afbeeldingen van boven de Alpen. De minutieuze weergave van het Alpenlandschap en de zorgvuldige weergave van alle texturen en oppervlakken herinneren eveneens aan Dürers aanhoudende fascinatie voor de noordelijke traditie van visuele precisie.De Maagd Maria staat, samen met het Christuskind, voor een balustrade in de hoek van een vertrek waarvan de muren uit zuiver marmer lijken te bestaan en geen zichtbare naden vertonen. Aan de linkerkant biedt een groot open raam met geprofileerde dagkanten uitzicht op een in het licht badend landschap, terwijl de muur rechtsboven wordt doorbroken door een raam waarachter duisternis heerst. Achter Maria hangt een scharlakenrode doek die treffend contrasteert met haar blauwe mantel. Dit kledingstuk is strak over haar hoofd getrokken tot een kap, waardoor de Maagd – met haar enigszins strenge gelaatstrekken – een waardige, moederlijke uitstraling krijgt. Het volledig naakte Christuskind balanceert op één voet op een kussen en leunt met een ogenschijnlijk spontaan gebaar tegen de linkerschouder van zijn moeder, terwijl zij hem met één hand onder de oksel ondersteunt. In de andere hand, die achter zijn rug naar achteren is gebogen, houdt het kind een appel verborgen. De verbazingwekkend nuchtere sfeer wordt onderstreept door de manier waarop de blikken van de figuren nergens specifiek op gericht lijken te zijn. Ze zoeken noch onderling, noch met de toeschouwer contact. Linksonder – dat wil zeggen aan de heraldisch rechterzijde of mannelijke zijde – is het wapen afgebeeld van Wolf III Haller, uit een patriciërsfamilie uit Neurenberg. Aan de rechterzijde bevindt zich een schild met het zogenaamde huismerk van zijn vrouw Ursula Koberger, dat pas in 2011 onder een ontsierende overschildering tevoorschijn kwam. Dürer was een peetzoon van de Kobergers. |
Vlucht Lot uit SodomOok de achterzijde van het paneel is beschilderd, meer bepaald met een scène uit Genesis 19:1-29; deze verhaalt over de vlucht van Lot en zijn gezin tijdens de verwoesting van Sodom door een regen van vuur en zwavel, een gevolg van goddelijk oordeel. Op de achtergrond, aan de voet van een rotsformatie, is de vrouw van Lot te zien. Zij is veranderd in een zoutzuil nadat ze een goddelijke waarschuwing had genegeerd door om te kijken naar haar woonplaats, en daardoor zelf ten prooi viel aan goddelijke vergelding. |
|
Albrecht Dürer (1471-1528)
Haller Madonna (recto) & Vlucht van Lot (verso) (1497-98) Olieverf op paneel, 52 x 42 cm Washington - National Gallery of Art |