LORENZO LOTTO

Aanbidding van de herders

Van kribbe naar kruis

In de stal in Betlehem presenteren twee engelen met gespreide vleugels twee herders aan de Heilige Familie. Hun handen rusten op de schouders van de beide mannen. In een vlaag van kinderlijke tederheid grijpt het Kind met beide handen de snuit van het lam dat een van de herders boven Hem vasthoudt. Het lam verwijst symbolisch naar het lot dat het Kind te wachten staat: onschuldig als een lam geslacht. Lorenzo Lotto geeft het Kind dezelfde krullen als de krullen van de vacht van het lam. De identificatie van Kind met Lam is daardoor niet te missen. In de latten in het venster rechts op de achtergrond is ook een kruis te zien.

Een slip van de mantel van de knielende Maria dient als ondergrond voor het kind en is een symbool voor haar directe betrokkenheid bij diens goddelijkheid. Een ring aan Maria's rechterhand is waarschijnlijk een toespeling op de Heilige Ring, een relikwie in de kathedraal van Perugia, wat het idee ondersteunt dat het werk voor die stad is gemaakt.

De plafondbalken, het raamluik, de grote boog en de donkere omtrekken van de os en de ezel tekenen zich af tegen de donkere achtergrond van de stal.
Alle blikken zijn op het kind gericht met uitzondering van die van de grootste engel die uitnodigend naar de toeschouwer kijkt.

Broers?

De twee herders lijken op elkaar. Zijn het broers? Een buitenbijbelse en latere traditie vertelt dat de apostelen Simon en Judas via Jakobus de Mindere familie van Jezus waren en dat zij tot de herders behoorden die het Kind in Betlehem opzochten. Heeft Lotto dit duo willen afbeelden?
Onder hun zware, lakense kleding dragen beide herders witte hemden met gekrulde kragen en manchetten, fluwelen borstrokken en bewerkte broeken van verfijnde stof. Dat is bepaald geen herderskleding. Het schilderij lijkt te zijn besteld door de familie Baglioni uit Perugia dan wel door de familie Gussoni uit Venetië. Mogelijk hebben zij Lotto ontmoet in de Marche tijdens een pelgrimstocht naar Loreto en stonden zij model voor de beide herders. De beide engelen zouden portretten van twee van hun zussen kunnen zijn.

Lorenzo Lotto (±1480–1556/57)
Aanbidding van de herders (1530)
olieverf op doek, 146 x 166 cm
Brescia - Pinacoteca Tosio Martinengo