Paul Verheijen

CARAVAGGIO

Catharina van Alexandrië


Toneel

Caravaggio's Heilige Catharina is een toneelmatig schilderij, niet zozeer omdat zij theatraal wordt gepresenteerd, maar omdat ze de indruk wekt dat ze ongemakkelijk poseert.
Om haar heen lijken de uitgestalde toneelrekwisieten zorgvuldig uitgekozen:
- het wiel links waarop ze is gefolterd
- het zwaard in haar hand waarmee ze is onthoofd
- de palmtak van het martelaarschap die schijnbaar achteloos op de voorgrond is neergelegd.

Caravaggio heeft het allemaal afgebeeld met een scherpte die aan hyperrealisme grenst.
Het zijn symbolen die Catharina karakteriseren en die de kijker helpen te achterhalen wie deze vrouw is.
Zo tastbaar als Caravaggio ze presenteert, hebben zijn voorgangers het maar zelden gedaan.
En Catharina wordt met hetzelfde realisme geschilderd als deze atelierrekwisieten.

Weelderig

Catharina lijkt te leunen op de lap stof die tamelijk onlogisch over de as van het wiel is gedrapeerd.
De combinatie van de weelderige draperieën - die mogelijk verwijzen naar de koninklijke afkomst van Catharina - met haar vrouwelijke schoon vormt het uitgangspunt.
Caravaggio was een van de eerste kunstenaars die gebruik maakte van de seksuele ondertoon die in heiligenlegendes dikwijls te lezen valt.

Courtisane

Dit schilderij werd vrijwel zeker in Rome gemaakt in opdracht van Caravaggio's eerste beschermheer, kardinaal Francesco Maria del Monte.
De vrouw die model stond voor Catharina is geïdentificeerd als Fillide Melandroni, een gevierde courtisane uit die tijd.

Clair-obscur

De dramatische verlichting van de scène zorgt voor een clair-obscur effect dat kenmerkend is voor Caravaggio.
Zijn benadering van licht en ruimte zou zowel in Italië als in heel Europa veel navolgers krijgen.

REMBRANDT - CARAVAGGIO

CATHARINA VAN ALEXANDRIË

Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610)
De heilige Catharina van Alexandrië (circa 1599)
Olieverf op doek, 173 x 133 cm
Madrid - Museo Thyssen-Bornemisza

2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen