Paul Verheijen

CATHARINA VAN ALEXANDRIË


GEBR. VAN LIMBURG

Intelligent

Het leven van Catharina, 'de reine', van Alexandrië is een opeenstapeling van wonderbaarlijke middeleeuwse legendes die ertoe hebben geleid dat zij na Maria een van de meest vereerde heilige vrouwen werd.
Het is onwaarschijnlijk dat ze ooit heeft bestaan en haar feestdag 25 november is daarom in 1969 van de heiligencanon geschrapt.

Hieronder is haar legendarische leven samengevat.
Catherina leeft in de tweede helft van de derde eeuw als het Christendom nog een door de Romeinen verboden godsdienst is.
Ze is de dochter van koning Costus, broer van Constantijn de Grote, en koningin Sabinella, dochter van de Farao.
Dit paar had heel lang op haar geboorte moeten wachten en waren zelfs al uit de Kerk verstoten, maar goddelijke tussenkomst zorgde voor het wonder.
Catharina is zeer intelligent en briljant opgevoed in de zeven vrije kunsten.
Op haar vijftiende heeft ze alle boeken van Plato gelezen.
Keizer Maxentius vaardigt een wet uit die iedereen verplicht de afgodsbeelden te aanbidden.
Hierop gaat Catherina naar de keizer om hem op zijn fout te wijzen en hem de ware God van de christenen te openbaren.
In de discussie die ontstaat, moet Maxentius het afleggen tegen Catherina.

PERUGINO / JEFF KOONS

Bruid van Christus

Maxentius roept vijftig van de beste geleerden uit zijn rijk aan het hof om de discussie met Catherina voort te zetten.
Tot zijn ontzetting worden zijn geleerden eveneens door Catherina overtuigd en bekeren ze zich tot het christendom.
De keizer laat ze alle vijftig verbranden, maar hun haar en hun kleren blijven miraculeus ongedeerd.
Maxentius wil Catherina dan tot tweede vrouw nemen, maar ze weigert, omdat zij de bruid van Christus wil zijn.
Als dank doet het Christuskind als Lam Gods haar een ring om de vinger, omdat zij hem als echtgenoot wilde.
De keizer laat Catherina met schorpioenen geselen en in een duistere kerker opsluiten zonder voedsel of drank.
Zelf gaat hij op reis.
In eenzame opsluiting wordt Catharina twaalf dagen lang gevoed door een door God gezonden duif.

MICHELANGELO

Marteling

In de kerker krijgt Catharina bezoek van de keizerin en Porphyrius, het hoofd van de keizerlijke wacht, die er getuige van zijn dat Catherina door de engelen verzorgd wordt.
Na een lang gesprek bekeren de keizerin en Porphyrius zich tot het christendom.
Als keizer Maxentius van zijn reis terug is, laat hij Catherina de keuze, de marteldood sterven of zijn vrouw worden, uiteraard kiest Catherina voor de marteldood.
Hij laat een rad bouwen met vier wielen, bezet met zagen en punten, waarvan twee wielen in de ene richting draaien en de andere twee in de tegenovergestelde richting.
Met dit foltertuig wil hij Catherina laten verscheuren, maar die bidt tot Christus die een engel stuurt om het rad te breken, waarbij vierduizend heidenen het leven laten.

PIETER POURBUS

Onthoofdingen

De keizerin die dit vanuit het paleis ziet gebeuren is nu helemaal overtuigd en scheldt haar man uit voor zijn wreedheid, waarop Maxentius zijn vrouw laat martelen en onthoofden.
Porphyrius heeft medelijden en begraaft het lijk van de keizerin.
De volgende dag bekent Porphyrius aan de keizer dat ook hij christen geworden is samen met zijn soldaten.
De keizer laat ze allen onthoofden.
Ook Catherina wordt voor de ultieme keuze gesteld, maar ze blijft volharden en wordt op haar beurt eveneens onthoofd.
Er vloeit melk uit haar hals die de pest verdrijven.
Engelen nemen haar lichaam mee naar de berg Sinaï waar ze het begraven.
Het merendeel van haar relikwieën wordt nog steeds in een marmeren kist van het Catharinaklooster op deze berg bewaard.

CRANACH sr.

Attributen

- rijk jong meisje met kroon
- zwaard
- boek
- gebroken wiel (met pinnen)
- keizer Maxentius aan haar voeten
- ring
- lam
- engelen
- duif
- graftombe
- palmtak

Het is niet ondenkbaar dat de legende van de mystieke trouwring ontstaan is omdat op afbeeldingen het folterwiel heel klein was afgebeeld.

LORENZO LOTTO

Het Roomse Martelaarsboek

Schrijft voor 25 november:
Te Alexandrië de H. Maagd en Martelares Catharina. Zij werd om het belijden van het Christelijk geloof te Alexandrië onder keizer Maximinus in de kerker geworpen; naderhand zeer lang gegeseld met schorpioenen en eindelijk onderging zij de marteldood door onthoofding. Haar lichaam werd op wonderbare wijze door engelen naar de berg Sinaï overgebracht en wordt aldaar onder drukke toeloop van Christenen godvruchtig vereerd.

ZURBARÁN

CARAVAGGIO


2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen