Paul Verheijen


Home

Menu

Expo

Mail

Info

Bestel

Zoek

PIETER POURBUS

Madonna van de Zeven Smarten



Triptiek
Sint Jakobskerk Brugge

Vidimus
École nationale supérieure des Beaux-Arts Parijs

Zeven Smarten

Het centrale paneel van het Van Belle triptiek toont Maria Onze Lieve Vrouw van Zeven Smarten.
Ze zit op een troon onder een boog.
Daarop zijn zeven momenten van verdriet uit haar leven afgebeeld.
Elke smart is geschilderd in een medaillon.
Ze moeten gelezen worden van linksonder met de klok mee.

1 - De lijdensvoorzegging door Simeon (bij het opdragen van Jezus in de Tempel)
(Lucas 2,34-35)

Ontwerptekening Smart 1
(Parijs - Louvre)

2 - De vlucht naar Egypte
(Matteüs 2,14)

3 - Het verlies van het goddelijk Kind in de Tempel
(Lucas 2, 43-45)

4 - De ontmoeting met haar kruisdragende Zoon
(traditionele interpretatie van Lucas 23,27-31)

5 - Jezus sterft aan het Kruis (Stabat Mater)
(Johannes 19,25)

6 - Maria ontvangt haar gestorven Zoon (Piëta)
(traditionele interpretatie van Lucas 23,55)

Ontwerptekening Smart 6
(Parijs - Louvre)

7 - Maria bij de graflegging van Jezus
(Johannes 19,40-42)

Joos (Jodocus) & Kathelijne (Catharina)

Op het linker paneel knielt de Brugse griffier Joos Van Belle en op het rechter paneel zijn vrouw Kathelijne Hylaert.
Achter hen zijn hun patroonheiligen Jodocus en Catharina van Alexandrië afgebeeld die in grisaille ook de achterzijde van de zijluiken sieren.

De heilige koningszoon Jodocus (ook Judocus, Joos of Joost, Fr: Saint Josse) uit de zevende eeuw (vaak verward met de apostel Jacobus) staat hier als pelgrim met een kroon om zijn rechterarm geschoven, een staf en een hoed met pelgrimsinsigne op zijn rug; martelares Catharina is hier traditioneel verbonden met een gebroken rad en een zwaard.
Het kind dat achter de geknielde Joos van Belle staat zou de vroegtijdig overleden enige zoon van het echtpaar kunnen zijn.

Pourbus en opdrachtgever Joos van Belle hebben voor het maken van dit drieluik een zogenaamde vidimus, een contracttekening, ondertekend.
De medaillons met de zeven smarten zijn daarop nog niet uitgewerkt.
Hiervoor werden aparte ontwerptekeningen op ware grootte gemaakt.

Van Belle schreef op de vidimus een verzoek om verandering: Maria mag niet haar tranen deppen, maar moet haar handen gekruist voor haar borst houden.
Pourbus heeft deze verandering inderdaad doorgevoerd zoals we kunnen zien.
In de houding die ze nu heeft, oogt ze berustend, alsof ze het verlies van haar zoon heeft aanvaardt en niet meer hoeft te wenen.
Wilde het echtpaar deze berusting ook tot uitdrukking brengen bij het verlies van hún zoon?
Kunstwerk

Pieter Jansz. Pourbus (circa 1523-1584)
Van Belle Triptiek (1556)
Olieverf op drie panelen, 140,5 x 124 cm (middenpaneel)
Brugge - Sint Jacobskerk

PIETER POURBUS - MEESTER-SCHILDER UIT GOUDA

CATHARINA VAN ALEXANDRIË



2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen