Paul Verheijen

REMBRANDT

Profetes Hanna / Moeder?

Profetes Hanna?

De oude vrouw zit op een rijk gebeeldhouwde kruisstoel in een niet nader gespecificeerd interieur.
Ze is verdiept in een lijvig boekwerk, met een tekst in nep-Hebreeuws.
Rembrandt benadrukt haar concentratie in haar verweerde gezicht, dunne geknepen lippen en kleine haviksneus.
Met gerimpelde hand raakt ze de tekst aan.
Haar gezicht is overschaduwd, maar de gedrukte bladzijden van het boek zijn fel belicht.
Dit laatste zou een aanwijzing kunnen zijn dat de inhoud van het boek 'verhelderend' is.
De vrouw draagt een gefantaseerd kostuum dat bestaat uit een rode, met bont afgezette mantel en een ietwat vreemd hoofddeksel, mogelijk ontleend aan 16de-eeuwse prenten of schilderijen.

Hoogstwaarschijnlijk gaat het om de profetes Hanna die samen met de ziener Simeon in de tempel aanwezig is als Jezus daar wordt gepresenteerd door Maria en Jozef.

Moeder?

De hier geschilderde vrouw komt ook in andere werken van Rembrandt voor.
Gewoonlijk wordt ze geïdentificeerd als Neeltgen Willemsdr van Zuytbrouck, zijn moeder.
Het idee om familieleden of bekenden als historische of bijbelse figuur af te beelden is ontstaan om deze figuur voor de toeschouwer van het schilderij tot leven te laten komen.
Het laat in elk geval zien dat de jonge Rembrandt - hij schilderde dit werk rond zijn 25ste jaar - gefascineerd was door mensen op leeftijd die hij liefdevol weergaf.
Daarom is het moeilijk voorstelbaar dat er tijdgenoten waren die aanstoot namen aan het uitbeelden van ouderdom.
Lichamen zonder gebreken pasten beter bij de Italiaanse en Franse kunst en spraken meer tot de verbeelding.
Dit roept vanzelf de vraag op of Rembrandt bewust de controverse opzocht of 'gewoon' de natuur navolgde.
Misschien is een 'lelijk' onderwerp wel een goed middel om mooie kunst te maken.
Rembrandt Harmanszoon van Rijn (1606-1669)
Oude lezende vrouw / Profetes Hanna (1631)
Olieverf op paneel, 60 x 48 cm
Amsterdam - Rijksmuseum