Paul Verheijen

REMBRANDT

Uniek zelfportret als bijbelse figuur

Oude dag

Rembrandt was ongeveer 55 jaar toen hij dit zelfportret schilderde.
In zijn tijd was dat ongeveer de leeftijd die men stelde voor het aanbreken van 'de oude dag'.
En inderdaad, Rembrandt ziet eruit als een broze oude man.
Rembrandt heeft zichzelf vaak afgebeeld als een historisch figuur, maar voor zover bekend slechts één keer als een bijbelse figuur en dat is dit werk: de apostel Paulus.

Zwaard en geschrift

De identificatie van Rembrandt als Paulus is gebaseerd op een aantal zaken:
- Er steekt een gevest van een zwaard uit de mantel.
- De teruggevouwen achterflap van het manuscript (een van Paulus' brieven?) suggereert Hebreeuws schrift dat van rechts naar links wordt gelezen.
- Het tralievenster rechtsboven geeft een gevangenis aan.

Het licht dat Paulus beschijnt van linksboven, zou kunnen verwijzen naar het licht dat zijn bekering veroorzaakte.

Tulband

Rembrandt heeft zichzelf een tulband om het hoofd gegeven, een hoofdddeksel dat voor afbeeldingen van de apostel voor zover mij bekend nooit wordt gebruikt.
Over het uiterlijk van Paulus wordt in de bijbel geschreven dat hij kaal was.
Mogelijk dat Rembrandt zijn eigen kaalheid hier met deze tulband heeft willen verhullen.

Persoonlijk

Waarom gebruikte Rembrandt zijn eigen gezicht voor het afbeelden van Paulus?
Gaf hij hiermee blijk van zijn eigen tekortkomingen ( met hem of wilde hij bij zijn kijker / koper een grote betrokkenheid bewerkstelligen?
Dat laatste past goed bij Rembrandts ambitie om ons bij alles wat hij maakte de voorstelling in te trekken.
Rembrandt van Rijn (1606-1669)
Zelfportret als de apostel Paulus (1661)
Olieverf op doek, 93 x 80 cm
Amsterdam - Rijksmuseum