Paul Verheijen

Tiepolo

Saint Patrick

Missionerende bisschop

Patricius, beter bekend als Saint Patrick, werd rond 385 in Bannaven (Bannaventum of Nemthur in het westen van Groot-Brittannie) geboren als Maewyn Succat.
Op zijn naam staan twee in het Latijn geschreven brieven die de enige informatiebron over zijn leven vormen.
  • Confessio, een soort autobiografie die als zijn geestelijk testament geldt.
  • Epistula ad milites Corotici, waarin Patricius zich keert tegen de Schotse koning Ceretic Guletic die pasgedoopte christenen had gevangengezet en/of gedood.
Vele legenden laten zijn leven lezen als een avonturenroman.
Toen hij 16 jaar was namen Ierse zeerovers hem als slaaf mee naar Ierland, waar hij zes jaar lang schapen hoedde zonder voedsel en kleding.
Hier leerde hij de Ierse taal en zag kans te vluchten naar Gallië nadat hij daartoe was aangezet door God in een droom.
Na een studie aldaar bekeerde hij zich tot het christendom, noemde zich Patricius ('patriciër'/'adelijk') in het Iers Pádraig en, na een tijd lang tegenwerking te hebben ondervonden van kerkelijke superieuren, werd hij de eerste bisschopmissionaris van de Ieren.
Hij paste de kerkelijke organisatie aldaar aan aan de sociale structuren van het volk: geen bisschopszetels in steden, maar verbonden aan kloosterkerken.
Patrick verchristelijkte het Ierse Beltane lentefeest door het vuur dat bij dat feest centraal staat, tot paasvuur om te dopen(Saint Patrick's Fire).
Men noemt Armagh als plaats van zijn eigen zetel.
Patrick stierf in 461, volgens sommigen ca. 492.
Zijn Vita raakte al vroeg gevuld met legendes.

Men schrijft hem het auteurschap toe van het middeleeuwse gebed Breastplate of Saint Patrick.
Patrick bad dit toen hij en zijn metgezellen in een hinderlaag werden gelokt.
Voor zijn belagers veranderden zij vervolgens in wilde herten met een reekalf dat hen volgde.
Het gebed bestaat uit elf strofen waarin de Drie-eenheid, engelen en profeten, krachten in hemel en op aarde en tenslotte Christus te hulp worden geroepen tegen de duivel.

Patrick is patroon van Ierland en van de Ieren (Paddies) overal in de wereld.
Hij redt de zielen uit het vagevuur, verjaagt het ongedierte en beschermt het vee.
Hij is begraven in Duno welke plaats daarna Downpatrick (Dún Pádraig, 'Patricks bolwerk') ging heten (Noord-Ierland, ten zuiden van Belfast).
Zijn kerkelijke feestdag is op 17 maart (Saint Patrick's Day).

Exorcerende bisschop

Op het hier afgebeelde grote schilderij dat zich oorspronkelijk bevond in het klooster San Giovanni di Verdara in Padua beeldt Tiepolo een exorcisme uit van Patricius.
Hij staat op een marmeren podium dat rechtsonder is gebarsten en hij wordt geflankeerd door twee geestelijken die zijn bisschopsstaf en -mijter vasthouden.
Zijn aandacht richt hij op een vrouw die een boerenhoofddoek draagt met half op haar schoot een knielende jongeman, vermoedelijk haar zoon.
Rechts zien we een bedelaar en daarachter twee vrouwen en twee mannen.
Een van deze personages is zojuist door Patricius bevrijd van de duivel die linksboven - met duivelse staart en vleugels - uit het schilderij wegvliegt.
Op de loggia zijn twee mannen getuige van dit exorcisme.
De banden van de bisschopsmantel van Patricus zijn geborduurd met afbeeldingen van heiligen.

Legenden

Zoals gezegd kwamen er vele wonderbaarlijke legenden over Patrick in omloop, waarvan vier hieronder kort samengevat:
  • Hij jaagt slangen die hem aanvallen de zee in, wanneer hij veertig dagen aan het vasten is.
    [De legende 'verklaart' hier het feit dat er in Ierland (nog steeds) geen slangen in het wild voorkomen.]
  • Patrick roept een dief op die een schaap heeft gestolen en opgegeten zich te melden, maar zonder resultaat. Ten overstaan van het kerkvolk bezweert Patrick bij de kracht van Jezus Christus dat het schaap in het lichaam van de dief zal gaan blaten. Dit gebeurt. Aldus wordt de dief ontmaskerd en moet hij boetedoen.
    [De legende speelt op tamelijk humoristische wijze in op het verschijnsel van een rommelende maag.]
  • Omdat zich nog weinig mensen bekeren tot het christendom, bidt Patrick tot God om een teken dat de mensen schrik zal aanjagen. God laat Patrick met zijn staf op de grond een cirkel trekken. Daar gaat de aarde open en wordt een diepe afgrond zichtbaar die het vagevuur voorstelt. Velen vallen erin en komen niet meer terug.
    [Een grot op Station Island in Lough Derg in het graafschap Donegal is sinds begin 13de eeuw een bedevaartplaats tussen 1 juni en 15 augustus, waar berouwvolle zondaars de gelegenheid krijgen zich bij hun leven van de helse straffen en hemelse vreugden te overtuigen.]
  • Patricius gebruikt een shamrock, een klavertje-drie-blad, als symbool voor de goddelijke Drie-eenheid.
    [Hij wordt ook vaak afgebeeld met de shamrock en het klaverblad is ook een van de emblemen voor Ierland.]
Giovanni Battista Tiepolo (1696-1770)
San Patrizio vescovo d'Irlandia (1746)
Olieverf op doek, 171 x 328 cm
Padua - Museo Civico