Paul Verheijen

PIETER PIETERSZ

Vindingrijk

Van de Amsterdamse schilder Pieter Pietersz, zoon van Pieter Aertsen (±1508-1575), is weinig bekend.
Karel van Mander schrijft in zijn Schilderboek:
Pieter Pietersz is een zeer goed meester geweest, die sterk de trant van zijn vader en leermeester navolgde, maar vooral portretten naar het leven schilderde. In zijn tijd viel namelijk weinig groot werk te maken. Voor de bakkers te Haarlem heeft hij een schilderij gemaakt van de Drie Mannen in de Vurige Oven; het is bijzonder vindingrijk van compositie. Als hij zich op dergelijk werk had willen toeleggen, zou hij het ver hebben gebracht. Hij is in Amsterdam in 1603 gestorven op de leeftijd van tweeënzestig jaar. Hij was een man met een sterk geheugen, zeer welbespraakt, verstandig en beschaafd.

Sint-Pietersbroederschap

Het dubbelzijdig beschilderde paneel met twee scènes uit het leven van Petrus schilderde Pietersz in opdracht van de Sint-Pietersbroederschap in Gouda.


Het toont aan de ene zijde (afbeelding links) Petrus' kruisiging die hier in één scène is geschilderd met de onthoofding van Paulus.
Het hondje links op de voorgrond symboliseert de trouw van Petrus en Paulus aan hun geloof.
Volgens de legende stuiterde het hoofd van Paulus drie keer op de grond, alwaar een bron ontsprong.
Pietersz heeft er de initialen van Jezus, IHS, in het Grieks bij gezet.


De andere zijde (afbeelding rechts) toont de scène dat Petrus over het water naar Jezus probeert te lopen.
Meteen daarna gelastte Hij de leerlingen in de boot te stappen en alvast vooruit te gaan naar de overkant. Hij zou ook komen nadat Hij de mensen had weggestuurd. Toen Hij hen weggestuurd had, ging Hij de berg op om er in afzondering te bidden. De nacht viel, en Hij was daar helemaal alleen. De boot was intussen al vele stadiën van het vasteland verwijderd en werd, als gevolg van de tegenwind, door de golven geteisterd. Tegen het einde van de nacht kwam Hij naar hen toe, lopend over het water. Toen de leerlingen Hem op het water zagen lopen, raakten ze in paniek. Ze riepen: ‘Een geest!’ en schreeuwden het uit van angst. Meteen sprak Jezus hen aan: ‘Houd moed! Ik ben het, wees niet bang!’ Petrus antwoordde: ‘Heer, als U het bent, zeg me dan dat ik over het water naar U toe moet komen.’ Hij zei: ‘Kom!’ Petrus stapte uit de boot en liep over het water naar Jezus toe. Maar toen hij voelde hoe sterk de wind was, werd hij bang. Hij begon te zinken en schreeuwde het uit: ‘Heer, red me!’ Meteen strekte Jezus zijn hand uit, Hij greep hem vast en zei: ‘Kleingelovige, waarom heb je getwijfeld?’ Toen ze in de boot stapten, ging de wind liggen. De leerlingen wierpen zich voor Hem neer en zeiden: ‘U bent werkelijk Gods Zoon!’
(Matteüs 14,22-33)
Vergelijk dit werk met de Navicella van Giotto.

Bakkersgilde

Het andere paneel in opdracht verbeeldt een verhaal afkomstig uit het boek Daniël in het Eerste Testament.
De Babylonische koning Nebukadnessar liet een groot gouden beeld oprichten en beval de joden in ballingschap het te aanbidden. Drie jongemannen, vrienden van de profeet Daniël, weigerden te knielen voor de vreemde afgod, waardoor de koning hen in het vuur liet werpen. Onder bescherming van hun God overleefden zij de vlammen. Nebukadnessar, bekeerd door dit wonder, vereerde hierna de God van Israël.

Op de voorgrond van het schilderij worden de drie jongemannen vastgebonden.
Het verhaal van de jongelingen in de oven was natuurlijk een toepasselijk onderwerp voor de opdrachtgever: het Haarlemse bakkersgilde.
Pieter Pietersz (1540/41-1603)

Petruspaneel (1569)
1 - Petrus en Paulus gedood
2 - Petrus en Jezus op het water
Olieverf op dubbelzijdig paneel, 258 x 179 cm
Gouda - Museum Gouda

Drie mannen in de vurige oven (1575)
Olieverf op paneel, 233 x 182 cm
Haarlem - Frans Halsmuseum
2016 Paul Verheijen / Nijmegen