Twee projectenKunsthistorici maken onderscheid tussen twee verschillende projecten rondom de Passie die Rembrandt in de jaren 1630 uitvoerde. Dit zorgt in de literatuur soms voor verwarring. Het grote verschil zit in het doel van de series: de ene serie bestond uit volwaardige, kleurrijke schilderijen voor stadhouder Frederik Hendrik (1584-1647), terwijl de andere serie, bestaande uit grisailles bedoeld was als ontwerpfase voor een prentenreeks. |
De 'grote' Passie-serieDit is de meest prestigieuze, officiële opdracht uit Rembrandts vroege carrière. Tussen 1632 en 1646 schilderde hij in etappes zeven volwaardige olieverfschilderijen in kleur voor stadhouder Frederik Hendrik. Constantijn Huygens trad hierbij op als tussenpersoon. De werken werden uitgevoerd in kleur met een kenmerkende boogvorm aan de bovenkant. De werken bestonden uit: Kruisoprichting, Kruisafneming, Graflegging, Opstanding, Hemelvaart, aangevuld met de Aanbidding van de herders en de Besnijdenis. Laatstgenoemde schilderij is verloren gegaan. De overige zes bevinden zich in de Alte Pinakothek in München.De zeven werken zijn:
|
De Grisaille Passie-serieDeze serie bestond uit ontwerpen voor prenten. In de jaren dat Rembrandt zijn intrek had genomen bij de Amsterdamse kunsthandelaar Hendrick Uylenburgh (±1587-1661) thuis, schilderde hij naast portretten ook bijbelse taferelen. Uit deze periode behoren ook de grisailles voor een Passie-serie - gemaakt tussen 1633 en 1636 - ook bestemd voor Frederik Hendrik. Uiteindelijk werd die maar ten dele uitgevoerd. Uylenburgh was de uitgever van de serie. Rembrandt bedacht de scènes en maakte olieverfschetsen, waarnaar de Leidse etser Jan/Johannes Gillisz van Vliet (±1605-1668) de prenten maakte. Slechts de Kruisafneming en de Ecce Homo zijn verschenen. Het mislukken van dit project viel samen met het vertrek van Rembrandt bij Uylenburgh.De grisaille Passie-serie bevat mogelijk ook een scène uit het Eerste Testament die werd beschouwd als prefiguratie van het Tweede Testament. Jozef uit het Eerste Testament werd gezien als prefiguratie van Jezus en Jozefs broers als de joden die Jezus zouden doden, of - heel opmerkelijk - in een latere periode als de elf apostelen die geloofden in Jezus' verrijzenis. De meeste grisailles schilderde Rembrandt op papier. Hij schetste ze losjes voordat hij ze in olieverf uitvoerde. Soms werkte hij de globale schets verder uit met pen, inkt of krijt. Deze werken werden lang gezien als uitvoerige tekening en niet als voorbereidend model. Dit maakt duidelijk dat de grenzen tussen Rembrandts verschillende media (tekeningen, etsen en schilderijen) niet altijd scherp kan worden getrokken. Hieronder drie grisailles die mogelijk tot de serie hebben behoord of bedoeld waren voor de serie. De lijst van de hele serie is niet zeker en zal onderwerp van speculatie blijven. |
| 2016 Paul Verheijen / Nijmegen |