Paul Verheijen


Home

Menu

Expo

Mail

Info

Bestel

Zoek

CARAVAGGIO

De Emmaüsgangers


Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610)
Cena in Emmaus (1601)
Olieverf op doek, 141 x 196,2 cm
Londen - National Gallery
In de jaren 1600/01 was Caravaggio te gast bij de familie Mattei in Rome.
In die tijd schilderde hij drie werken met voorstellingen uit het passie- en verrijzenisverhaal van Christus: Cattura di Cristo (Gevangenname van Christus), Incredulità di Tommaso (Ongeloof van Thomas / De ongelovige Thomas) en dit werk Cena in Emmaus (Maaltijd in Emmaus, beter bekend als De Emmausgangers).
In dit schilderij heeft Caravaggio het ontwakend besef van de beide leerlingen vastgelegd.
Bij dit moment laat hij Christus het brood niet breken maar zegenen.
De verbijstering van de twee leerlngen blijkt vooral uit hun gebaren. De een spreidt verrast zijn armen, terwijl de ander uit zijn stoel overeind komt doordat hem letterlijk en figuurlijk een licht opgaat. Alleen de door Caravaggio aan het verhaal toegevoegde staande man (een bediende, de herbergier?) die geen weet heeft van de voorgeschiedenis en dus ook niet van de kruisdood van Christus staat er nieuwsgierig bij. Maar de schaduw van zijn hoofd wordt wel als een aureool boven het hoofd van Christus. Het bovennatuurlijke schijnsel van Christus' verschijning schijnt over alle vier gezichten. Caravaggio pakt het drama op een keerpunt. Binnen enkele seconden zal de verrezen Christus van tafel verdwijnen. Hij is een verschijning. De essentie van het verhaal legt hij in het gebaar van de Christus' zegenende hand. Dit gebaar woordt door middel van bijkomende gebaren van de leerlingen benadrukt. Het ietwat overdreven armgebaar (in verkort perspectief) van de leerling rechts roept de kruisdood in herinnering en staat tegenover de statische houding van de staande man schuin tegenover hem.
Dat Caravaggio al vroeg een bekwaam stillevenschilder was, blijkt uit de uitbeelding van het brood, het fruit en het gevogelte op tafel.
Hij speelt bovendien een spel met de ruimtewerking.
De stoel van de opstaande leerling laat hij links oversnijden door de beeldrand.
Het realisme waarmee het mandje uitsteekt en van de tafel dreigt te vallen (door het onverhoedse opstaan van de leerling?) constrasteert met het irrealisme, het bovennatuurlijke gebeuren, van Christus' verschijning.
Heeft hij Christus daarom uitgebeeld als een jonge, baardeloze man in plaats van mét baard, zoals in zijn tijd gebruikelijk was?
Het geïdealiseerde gelaat van Christus steekt scherp af tegen de rimpels van de andere personen.

Als kunstenaar kun je van het verhaal van de Emmaüsgangers een compositie maken die de toeschouwer uitnodigt bij deze goddelijke gebeurtenis ofwel afstandelijk stil te staan, ofwel hem erbij te betrekken.
Caravaggio doet volgens mij het laatste.
Het is zijn handelsmerk en kwaliteit.

REMBRANDT - CARAVAGGIO

CARAVAGGIO - AUF DEN SPUREN EINES GENIES

PAASKRING

EMMAÜSGANGERS

Bronnen

Homan Potterton - Concise Room by Room Guide to The National Gallery
Londen 1976

Giorgio Bonsanti - Caravaggio
Firenze 1984

Jürge Harten & Jean-Hubert Martin - Caravaggio-Originale und Kopien
Ostfildern 2006

Duncan Bull - Rembrandt - Caravaggio
Zwolle, 2006


2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen