Paul Verheijen

VIER GEKROONDEN

Vier soldaten en vijf beeldhouwers?

Roomse Martelaarsboek

Het Roomse Martelaarsboek herdenkt op 8 november twee groepen van martelaren:

Te Rome aan de Via Lavicana, drie mijlstene van de stad, het lijden van de heilige martelaren Claudius, Nicostratus, Symphorianus, Castorius en Simplicius. Zij werden eerst in de gevangenis gezet; vervolgens met schorpioenen zeer hevig gegeseld en daar zij zich van het christengeloof niet lieten afbrengen, werden zij ten laatste op bevel van Diocletianus in de rivier verdronken.

Ook nog aan de Via Lavicana de geboorte van de Vier Gekroonde Broeders namelijk Severus, Severianus, Carpophorus en Victorinus, die onder genoemde keizer met zwepen, waaraan loden kogels zaten, ten dode toe gegeseld zijn. Daar men echter hun namen, die later na verloop van jaren op openbaring van de Heer zijn bekend gemaakt, toentertijd niet kon achterhalen, heeft men bepaald, dat men hun jaarlijkse herdenkdag tegelijk met die van de vijf vorige martelaren als die van de vier heilige gekroonden zou vieren; en dat gebruik bleef in de Kerk in zwang, ook nadat hun namen geopenbaard waren.

Hagiografische mengelmoes

Het Roomse Martelaarsboek maakt het hagiografische probleem duidelijk, waarvoor geen eensluidende oplossing gevonden werd.
Maar de verwarring is nog groter omdat het niet over twee, maar over drie groepen martelaren gaat:
  • Anonieme Romeinse cornicularii, onderscheiden soldaten die een 'hoorntje' als insigne op hun helm droegen.
    Zij werden in 311 op bevel van keizer Diocletianus gedood bij de Termen van Traianus omdat ze weigerden te offeren aan Aesculapius, de god van de geneeskunde.
  • Martelaren uit dezelfde periode met de namen Severus (of Secundus), Severianus, Carpophorus en Victorinus en begraven op het Cimetero Albano.
  • Beeldhouwers met de namen Claudius, Nicostratus, Symphorianus (of Sempronianus), Castorius (of Clemens), aangevuld met een zekere Simplicius.
    De eerste vier waren christen, maar Simplicius niet.
    Nu viel het Simplicius op dat de beelden van zijn vier collega’s veel mooier waren dan de zijne en als hij aan het werk ging, braken er herhaaldelijk werktuigen, en daar schenen die andere vier geen last van te hebben. Dus vroeg hij aan hen wat hun geheim was. Het antwoord was dat zij voordat zij aan het werk gingen, eerst tot Christus’ baden. Daarop bekeerde Simplicius zich tot Christus en sloot zich bij de andere vier aan.
    Alle vijf stierven als martelaar in Pannonia (ongeveer het huidige Hongarije) omdat zij in opdracht van Diocletianus wel beelden van de zon en allerlei symbolen vervaardigden, maar weigerden een beeld voor Aesculapius te maken.
    Hun lijken werden in loden kisten in de rivier de Sava geworpen, maar later begraven op de plek waar ook de vier cornicularii waren begraven.
De Legenda Aurea is zeer summier over deze heiligen en vertelt niet meer dan wat het Roomse Martelaarsboek ook vermeldt.
Een uitgebreide legende - die geen onderscheid maakt tussen de drie groepen - is te lezen in een van de Arundel manuscripten die de British Library in bezit heeft.

Benamingen

Over de herkomst van de benaming quattuor coronati, vier gekroonden bestaan verschillende speculaties.
De naam zou een verbastering zijn van:
  • Quadratarii, 'steenhouwers'.
  • Cornicularii, 'ordonnansen' (zie boven).
  • Koronides, de zoon van Koroonis, de moeder van Aeaclepius.
  • Crotoniates, inwoners van Croton (Zuid-Italië).

De elf fresco's

Hieronder afbeeldingen van een frescocyclus in de apsis van de naar deze heiligen genoemde kerk te Rome.
De bovenste rij (A) van vier fresco's toont de belevenissen van de vier soldaten en de onderste rij (B) van zeven fresco's die van de vijf beeldhouwers.

A 01/04

De vier soldaten weigeren te offeren aan een beeld van Aesculapius.

A 02/04

De vier soldaten worden met een plumbata, een gesel met lood, gemarteld.

A 03/04

De lichamen van de vier soldaten worden voor de honden geworpen.

A 04/04

Sebastianus en bisschop Melchiades begraven de vier soldaten.

B 01/07

Eerste (?) dispuut van de beeldhouwers met filosofen over het maken van een Asclepiusbeeld.

B 02/07

Bekering en doop van Simplicius.

B 03/07

Tweede dispuut van de beeldhouwers met filosofen over het maken van een Asclepiusbeeld (?).

B 04/07

Het kapotte gereedschap van Simplicius wordt gezegend in naam van Jezus Christus.

B 05/07

Geseling van de beeldhouwers.

B 06/07

Keizer Diocletianus (?).

B 07/07

De lichamen van de beeldhouwers worden in loden kisten in de Sava geworpen.

Giovanni Mennozzi (Giovanni da San Giovanni) (1592-1636)
I Santi Quattro Coronati (±1623)
Frescocyclus
Rome - Basilica di Santi Quattro Coronati