Paul Verheijen

RUTH


MARC CHAGALL

NICOLAS POUSSIN

Een bijbelboek van vier hoofdstukken

Mensen die zich voornemen de Bijbel nu eens een keer helemaal te willen lezen beginnen fris met het boek Genesis in de hoop dat zij ooit zullen eindigen bij de Apokalyps.
Meestal wordt die doelstelling niet gehaald.
Halverwege het tweede boek - Exodus - is men al afgehaakt.
Een lezing van begin tot eind beveel ik dan ook nooit aan.
De bijbel is in feite te beschouwen als een soort bibliotheek en boeken daaruit lees je gewoonlijk ook niet van het eerst boek links van de bovenste plank tot en met het laatste boek rechts op de onderste plank.
Je kiest wat je interessant lijkt.

Novelle

Als goede start voor het lezen van de bijbel is het boek Ruth een aardig advies.
Het is voor velen een onbekend werk én, niet onbelangrijk, het telt slechts vier hoofdstukjes.
Het leest als een novelle en je hebt het snel uit.
Je maakt kennis met vreemde namen, landen en gewoontes.
Op deze pagina vindt u enige uitleg en een samenvatting.

Plaats binnen joden- en christendom

Het boek Ruth hoort in de Hebreeuwse bijbel tot de vijf rollen of megilot.
In de christelijke bijbel is het boek geplaatst achter het boek Rechters, waarmee de suggestie wordt gewekt dat het een historisch gebeuren verhaalt.
Ook de joodse geschiedschrijver Flavius Josephus gaat daarvan uit wanneer hij de novelle van Ruth in 19 paragrafen samenvat in zijn De Oude Geschiedenis van de Joden.
Hij sluit af met de woorden:

Ik voelde mij verplicht de geschiedenis van Ruth te vertellen, omdat ik wilde laten zien hoe groot de kracht van God is en hoe gemakkelijk het hem valt om zelfs eenvoudige mensen tot een schitterende waardigheid te verheffen, zoals hij ook David, die van zulke ouders afstamde, tot de hoogste waardigheid verhief.

(Boek V, 318-337, vert. Meijer-Wes 1996)

Betekenis

Het verhaal van Ruth beschrijft het leven in een provinciaals Israëlitisch stadje en vertelt ons veel over de zeden en gebruiken in verband met verwantschappen en huwelijken, zoals het losrecht.
De leden van de clan hadden de plicht elkaar te helpen, en een go'el of losser beschermde de belangen van de hele groep.
Als een clanlid zichzelf als slaaf moest verkopen om een schuld te kunnen betalen, werd hij door een familielid vrijgekocht.
En als hij land moest verkopen, had de go'el het recht en de plicht dat land te kopen om te zorgen dat het in de familie bleef.
Als go'el 'loste' Boaz Noömi's lap grond; en ook trouwde hij Ruth om de familienaam van haar gestorven eerste echtgenoot in stand te houden.

Bovendien maakt de novelle duidelijk dat een van de grootste koningen die Israël heeft gekend, niet-joodse wortels kent en waarom eeuwen later de evangelist Lucas weet te melden dat een zekere Jozef en een zwangere Maria (nazaten van David) van Nazaret naar Betlehem moeten reizen om zich vanwege een Romeinse volkstelling te laten inschrijven, hetgeen tot gevolg heeft dat Jezus aldaar wordt geboren.

c.1 - Terugkeer van Noömi en Ruth

Gedurende een hongersnood in het tijdperk van de Rechters verlaat een zekere Elimelek met zijn vrouw Noömi en hun beide zoons Betlehem in Juda om zich in het nabije Moab te vestigen.
Na Elimeleks dood trouwen zijn zoons met Moabitische vrouwen, Orpa en Ruth.
Na tien jaar sterven ook de beide zoons en besluit Noömi naar huis terug te keren naar Betlehem.
Ze dringt er bij haar schoondochters op aan in Moab te blijven en te hertrouwen.
Orpa blijft achter, maar Ruth trekt met Noömi mee.

c.2 - Ruth ontmoet Boaz

Ze komen tegen de gerstoogst in Betlehem aan en Ruth gaat onmiddellijk naar de korenvelden om daar aren te lezen.
Dat doet ze op de akkers van Boaz, een rijke bloedverwant van Noömi uit de clan van Elimelek.
Als Boaz ontdekt wie zij is, dringt hij erop aan dat ze op zijn akkers blijft werken; als ze dorst heeft, kan ze van zijn knechten water krijgen.
Hij vraagt haar met hem mee te eten.
In het geheim geeft hij zijn arbeiders opdracht wat extra aren voor haar te laten vallen.
Als Ruth thuiskomt, verbaast Noömi zich over de hoeveelheid gerst die zij heeft verzameld.
Ze is dolblij te horen dat Boaz daarvoor verantwoordelijk is, want, zegt ze, hij is een van onze lossers (Ruth 2,20).

c.3 - Ruth en Boaz op de dorsvloer

Ze geeft Ruth de raad om tot het eind van de oogst bij Boaz' arbeidsters te blijven.
Tegen de wantijd ontvouwt Noömi het plan dat ze voor Ruths toekomst heeft gemaakt.
Ze zegt haar dat ze zich mooi moet maken en naar de dorsvloer moet gaan, waar Boaz bezig is de gerst te wannen.
Maar laat de man niets van u merken, voordat hij gereed is met eten en drinken. Maar ... als hij zich neerlegt . . . kom dan nader en sla zijn voetendek op, en leg u neer (Ruth 3,3-4).
Ruth volgt Noömi's instructies op en in de loop van de nacht wordt Boaz wakker, om tot zijn schrik vast te stellen dat er een vrouw naast hem ligt.
Vlug maakt Ruth zich aan hem bekend: Spreid uw vleugel uit over uw dienstmaagd, want gij zijt de losser (3,9), zegt ze, waarna ze Boaz vraagt haar in zijn huishouding op te nemen.
Boaz prijst haar als een deugdzame vrouw maar legt haar uit dat er nog een nadere verwant is, die meer rechten op haar kan laten gelden.
Als deze verwant afziet van zijn recht tot lossen, zal hij haar opnemen, verzekert hij Ruth.
Voor de dageraad stuurt hij haar met een grote hoeveelheid gerst terug naar Noömi.

c.4 - Boaz huwt Ruth

Later roept Boaz een groep oudsten van de stad bijeen, onder wie ook de naaste verwant van Noömi.
Hij legt hun uit dat Noömi een stuk grond van Elimelek wil verkopen en stelt deze verwant in de gelegenheid dit stuk grond te lossen.
De man gaat gretig op dat aanbod in, maar als hij te horen krijgt dat hij dan ook Ruth moet lossen, verandert hij van gedachten omdat de eerste zoon die Ruth zou baren volgens gebruik de erfgenaam zal zijn van haar eerste man, zodat het land deze zoon zal toevallen.
Hierop verklaart Boaz in het openbaar dat hij Noömi's losser zal zijn en Ruth zal trouwen.

Ruth brengt een zoon ter wereld, die Obed wordt genoemd.
Deze is de vader van Jesse, de vader van David - en zo wordt Ruth de stammoeder van Israëls meest vereerde koning.

2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen