Paul Verheijen

URSULA

Elfduizend maagden




GEBROEDERS VAN LIMBURG

Roomse Martelaarsboek

Op 21 oktober:
Te Keulen de geboorte der H.H. Ursula en hare Gezellinnen. Zij werden om het Christengeloof en hare standvastigheid om de maagdelijke zuiverheid te bewaren, door de Hunnen gedood en eindigden haar leven als martelaressen. Hare lichamen werden in grooten getale te Keulen begraven.



MARIA VAN GELRE

XI M

In de 8e eeuw werden in Keulen op een oud christelijk kerkhof de stoffelijke resten gevonden van jonge vrouwen.
Op een inscriptie bij deze overblijfselen stond de naam Ursula XI M.
Hoe moeten deze drie letters gelezen worden?
11 (jaar?) / Martelaar / Meisje / Maagd?
Twee eeuwen later wordt een Passio geschreven, gebaseerd op deze vondst.
'XI M' achter de naam Ursula werd gelezen als het Romeinse cijfer 1000 en zo ontstond de legende van Ursula en haar elfduizend maagden.



CARAVAGGIO

Geschrapt

Deze legende wordt vrijwel geheel als fictief beschouwd en in 1969 is ze geschrapt van de heiligenlijst.
Inmiddels had de heilige Angela de Merici in 1536 een gezelschap van maagden gesticht voor zendingswerk en onderwijs dat zij naar Ursula de naam Ordo Sanctae Ursulae (O.S.U.) gaf, meer bekend als de Ursulinen.



RUBENS

Legenda Aurea

In de Legenda Aurea schrijft Jacobus de Voragine dat de christelijke prinses Ursula in Britannia wordt uitgehuwelijkt aan een heidense prins.
Vóór haar huwelijk stelt ze echter drie voorwaarden:
- ze wil tien adelijke jonkvrouwen uit verschillende koninkrijken tot vriendin en voor haar en deze tien vriendinnen elk een gevolg van duizend dienstmaagden.
- ze wil met hen een drie jaar durende pelgrimstocht maken naar Rome, waarbij ze belooft dat alle vrouwen maagd zullen blijven.
- ze wil dat haar toekomstige gemaal ook christen wordt.
De prins gaat akkoord met Ursula’s eis.
Het enorme gezelschap maagden zeilt via Gallia naar Keulen.
Aldaar aangekomen krijgt Ursula van een engel te horen dat alle maagden in deze stad als martelaar zullen sterven.
Ze reizen verder naar Basel en vanaf hier te voet naar Rome, waar ze worden onthaald door de paus.
Twee Romeinse legeraanvoerders zijn bang dat het christendom te groot gaat worden en zij verzoeken hun familielid Julius, die vorst is van de Hunnen, met zijn leger de maagden te vermoorden zodra zij in Keulen zijn.
Op de terugreis sluiten zich bisschoppen met hun familieleden aan en blijkt Keulen in bezit te zijn genomen door de Hunnen.
Die storten zich op de maagden 'als razende wolven op schapen' (quasi lupi saevientes in oves) en vermoorden ze allemaal tot ze bij Ursula zijn beland.
De vorst der Hunnen ziet haar grote schoonheid en wil haar tot vrouw nemen, hetgeen Ursula weigert.
De tiran voelt zich veracht en richt een pijl op haar die haar hart doorboort, zodat ook Ursula uiteindelijk als martelares sterft.

Opvallend om te lezen dat De Voragine - die meestal een loopje neemt met historische feiten - meldt dat haar martelaarschap plaatsgevonden zou hebben in 238, maar dat hij waagt dit te betwijfelen.
Hij plaats de pijldoorboring ruim twee eeuwen later onder keizer Marcianus in 452.

2016-2018 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen