Paul Verheijen

ALBRECHT DÜRER

Sacra conversazione

Discutabele werken

Fürlegerin (1497)
Tüchlein, 57 x 43 cm
Berlijn - Gemäldegalerie
Deze twee werken van Albrecht Dürer zijn geschilderd op Tüchlein, waarbij verf op basis van dierlijke lijm (lijmverf) rechtstreeks is aangebracht op een onbehandeld of dun gelijmd linnen doek. Deze techniek maakt werken zeer kwetsbaar.

De vrouw op de linkerafbeelding die hier op vrome wijze is weergegeven, heeft een tegenhanger in de Gemäldegalerie in Berlijn (zie inzet), waar een tweede jonge vrouw te zien is met hoog opgestoken haar en planten met erotische symboliek. Lange tijd werd aangenomen dat Albrecht Dürer twee leden van een patriciërsfamilie had afgebeeld: mogelijk twee zussen, van wie de ene voorbestemd was voor een religieuze carrière en de andere op het punt stond te trouwen. Het familiewapen van de Fürlegers, zichtbaar op de achtergrond, werd echter later toegevoegd, waardoor de identiteit van de twee vrouwen tot op de dag van vandaag onduidelijk blijft.
Op de rechterafbeelding is – volgens een breed gedragen consensus – het hoofd van de Maagd Maria afgebeeld, dat deel uitmaakte van een compositie die inmiddels sterk gefragmenteerd is. Onder meer een afbeelding van het kindje Jezus zou het slachtoffer zijn geworden van de radicale inkorting ervan. Bij bestudering van het onderste gedeelte blijkt dat de mantel, die boven de borsten waarschijnlijk met een knoop was gesloten, aan de onderzijde oorspronkelijk openviel, met name aan de linkerzijde. Het zichtbare deel van het decolleté werd vervolgens met blauwe verf bedekt, wat erop wijst dat oorspronkelijk de rechterborst van de geportretteerde zichtbaar was. Dit suggereert dat het mogelijk om een ​​voorstelling van een Maria Lactans ging.
De vraag of deze geportretteerde vrouw ook behoorde tot de familie Fürleger, blijft onbeantwoord.

Dürer en Bellini

Giovanni Bellini (1426/30?-1516)
Madonna con Bambino tra le sante Caterina e Maria Maddalena (±1490)
Olieverf op paneel, 58 x 107 cm
Venetië - Gallerie dell'Accademia
Albrecht Dürer verbleef in Venetië tijdens twee verschillende reizen naar Italië: van 1494 tot 1495 en van 1505 tot 1507. Daar raakte hij diep onder de indruk van de werken van Giovanni Bellini. Dürer werd door Bellini sterk beïnvloed als belangrijk voorbeeld van Venetiaanse kleur- en lichtwerking. In een brief aan zijn vriend Willibald Pirckheimer op 7 februari 1506 schreef Dürer vol ontzag over een ontmoeting met Bellini: 'Hij is erg oud, maar nog steeds de beste in de schilderkunst.' Omgekeerd werd Dürer door Bellini geprezen en Bellini wilde zelfs een werk van hem kopen. De relatie was niet alleen persoonlijk maar ook artistiek. Terwijl veel Venetiaanse schilders jaloers waren op Dürer en hem vijandig behandelden, was de tachtigjarige meester Bellini juist zijn belangrijkste bondgenoot en beschermheer in de stad.
In Dürers Venetiaanse werken zie je meer zachte modellering, warmere kleuren en een Venetiaanse gevoeligheid voor toon en sfeer, eigenschappen die vaak met Bellini worden verbonden.

Het is niet uitgesloten dat het hier afgebeelde werk van Bellini model heeft gestaan voor het werk van Dürer, waarvan dus slechts twee fragmenten bewaard zijn gebleven.
De biddende figuur aan de linkerzijde is Catherina en komt in een aantal opzichten overeen met de biddende figuur van Dürer.
Rechts is Maria Magdalena afgebeeld, wier weelderig golvende haar sterk doet denken aan Dürers vrouwelijke heilige.
Albrecht Dürer (1471-1528)
Sacra conversazione (twee fragmenten)

Vrouwelijke heilige in gebed (Maria Magdalena?) (1497)
Tüchlein, 54 x 41 cm
Frankfurt am Main - Städel Museum

Hoofd van de Maagd Maria (1503 of 1504)
Tüchlein, 26 x 22 cm
Parijs - Bibliothèque national de France
2016 Paul Verheijen / Nijmegen