Paul Verheijen

PETRUS' KETENEN

Bijbelse gevangenschap

Omstreeks die tijd nam koning Herodes enkele leden van de gemeente gevangen en mishandelde hen. Jakobus, de broer van Johannes, liet hij met het zwaard ter dood brengen. Toen hij zag dat de Joden hier gunstig op reageerden, liet hij ook Petrus aanhouden – dat was tijdens het feest van het Ongedesemde brood. Na de arrestatie sloot hij hem op in de gevangenis, waar hij hem door vier groepen soldaten van steeds vier man liet bewaken, met de bedoeling hem na het pesachfeest ten overstaan van het volk te berechten. Terwijl Petrus onder zware bewaking zat opgesloten, bleef de gemeente vol vuur voor hem bidden tot God.
In de nacht voordat Herodes hem zou laten voorkomen, lag Petrus te slapen tussen twee soldaten, aan wie hij met twee kettingen was vastgeketend. Ook voor de deur van de kerker stonden bewakers. Toen verscheen er plotseling een engel van de Heer en een stralend licht vulde de hele ruimte. De engel stootte Petrus aan om hem wakker te maken en zei: ‘Vlug, sta op.’ Meteen vielen de ketenen van zijn handen. De engel zei tegen hem: ‘Doe je gordel om en trek je sandalen aan.’ Dat deed hij. Daarop zei de engel: ‘Sla je mantel om en volg mij.’ Petrus volgde de engel naar buiten, maar zonder te beseffen dat de dingen die de engel liet gebeuren werkelijk plaatsvonden; hij meende een visioen te zien. Toen ze de eerste en tweede wachtpost voorbij waren, kwamen ze bij de ijzeren poort die toegang gaf tot de stad. De poort ging vanzelf voor hen open, en toen ze buiten waren gekomen liepen ze nog één straat verder, waarna de engel Petrus opeens alleen achterliet. Nadat Petrus weer tot zichzelf gekomen was, zei hij: ‘Nu weet ik zeker dat de Heer zijn engel heeft gezonden om me uit de handen van Herodes te bevrijden en me te behoeden voor wat het Joodse volk hoopte dat gebeuren zou.’ Toen dit tot hem was doorgedrongen, ging hij naar het huis van Maria, de moeder van Johannes Marcus, waar een groot gezelschap bijeen was gekomen om te bidden. Nadat hij op de deur van het voorportaal had geklopt, kwam er een dienstmeisje, dat Rhode heette, om open te doen, maar toen ze de stem van Petrus herkende, was ze zo blij dat ze vergat de deur te openen en naar binnen rende om te zeggen dat Petrus voor de poort stond. ‘Je bent niet goed wijs,’ zeiden ze tegen haar, maar ze bleef volhouden dat het echt zo was. ‘Dan moet het zijn engel zijn,’ zeiden ze ten slotte. Intussen stond Petrus nog steeds aan de poort te kloppen. Toen ze dan toch opendeden, zagen ze tot hun grote verbazing dat hij het was. Hij gebaarde dat ze moesten zwijgen en legde uit hoe de Heer hem uit de gevangenis had bevrijd. Daarna zei hij: ‘Stel Jakobus en de anderen hiervan op de hoogte.’ Toen vertrok hij naar elders.
Bij het aanbreken van de dag ontstond er enorme opschudding onder de soldaten, die zich afvroegen wat er met Petrus gebeurd kon zijn. Herodes liet tevergeefs naar hem zoeken. Na de bewakers verhoord te hebben, gaf hij bevel hen terecht te stellen. Vervolgens reisde hij van Judea naar Caesarea, waar hij enige tijd bleef.

(Handelingen 12:1-19)

Legendarische ketenen

De Legenda Aurea verhaalt over de ketenen:
Eudoxia, de dochter van deze keizer Theodosius en echtgenote van Valentinianus, reisde naar Jeruzalem om een belofte in te lossen. Daar bood een jood haar tegen een aanzienlijke som twee ketenen aan waarmee de apostel Petrus onder Herodes geboeid was geweest. Toen ze naar Rome was teruggekeerd en ze de Romeinen de eerste augustus zag vieren ter ere van een heidense keizer, deed het haar verdriet dat aan een verdoemd mens zoveel eer werd betoond, maar zij begreep wel dat zij hen niet gemakkelijk van deze gewoonte zou kunnen afbrengen. Ze liet haar gedachten over deze zaak gaan en kwam tot de slotsom dat de feestdag moest blijven bestaan, maar dan ter ere van sint Petrus en dat het hele volk die dag 'Sint Petrus' Banden' moest noemen. Zij sprak erover met de paus, de heilige Pelagius. Met zachte drang brachten zij het volk ertoe de gedachtenis van de vorst der heidenen aan de vergetelheid prijs te geven en voortaan de gedachtenis van de vorst der apostelen te vieren. Toen dit algemene instemming vond, haalde zij de ketenen tevoorschijn die zij uit Jeruzalem had meegebracht en toonde ze aan het volk. De paus van zijn kant haalde de keten tevoorschijn waarmee de apostel onder Nero geboeid was geweest. Toen men deze keten met de andere verbond, ontstond er op wonderbare wijze één keten, alsof het altijd een en dezelfde was geweest. Daarop besloten de paus en de keizerin dat de ondoordachte verering die de mensen aan een verdoemde heiden deden toekomen, ten goede gekeerd moest worden en voortaan Petrus, de vorst der apostelen, moest gelden. De paus plaatste, samen met de keizerin, de boeien in de kerk van Sint Petrus' Banden. Hij bedacht de kerk met vele geschenken en grote voorrechten en bepaalde dat deze dag van nu af overal gevierd moest worden. Aldus Beda, en hetzelfde zegt Sigebert
(Legenda Aurea 106,73-81)
De datum van 1 augustus werd dus gekozen om een feest ter ere van keizer Augustus op die dag te christianiseren. De ketenen die Petrus in de gevangenschap onder Herodes in Jeruzalem had gedragen, werden door keizerin Licinia Eudoxia (422-462) aan Sixtus III geschonken die al in het bezit was van soortgelijke ketenen die Petrus uit zijn gevangeschap onder keizer Nero in Rome had gedragen en deze ketenen dus aan zijn verzameling kon toevoegen.
De huidige reliek bestaat uit twee stukken: een stuk van 23 schakels met een ring voor om de hals, het andere bestaat uit 11 schakels.

Augustinus schreef over de ketting:
Met recht wordt daarom ook de ijzeren ketting, waarmee eens Petrus was geboeid, door alle christengemeenten hoger dan goud geschat. Als reeds zijn schaduw bij het voorbijgaan zo'n genezende kracht bezat [Handelingen van de apostelen 5:15-16], hoeveel te krachtdadiger zal de keten zijn, die hem heeft geboeid! Gelukzalige boeien! Gij zijt uit hand- en voetboeien in overwinningskronen veranderd.
Anoniem
Reliekhouder (1856)
Brons en glas
Rome - San Pietro in Vincoli
(Foto: 19 maart 2022)
2016 Paul Verheijen / Nijmegen