AGNES
|
||
Roomse MartelaarsboekHet Martyrologium Romanum gedenkt Agnes twee keer en wel op 21 en 28 januari.Het schrijft op 21 januari: Te Rome de marteldood van de heilige maagd en martelares Agnes. Onder de stadsprefect Symphronius werd zij in het vuur geworpen; doch toen dit door haar gebed geblust werd, doodde men haar met het zwaard. De zalige Hiëronymus schrijft van haar: 'Bij alle volken en in alle talen, vooral in de kerken heeft men zowel met de pen als met de mond de lof verkondigd van het leven van Agnes, die zowel op haar leeftijd als op de dwingeland een overwinning behaalde en die het sieraad van haar zuiverheid door de marteldood heeft geheiligd.' |
||
LegendeDe legende van Agnes van Rome gaat terug op twee tradities, een Griekse en een Latijnse.Die hebben betrekking op twee verschillende martelaren en werden later met elkaar gecombineerd en opgesmukt met tal van details. De Latijnse overlevering heeft het over een twaalfjarig meisje dat tijdens de christenvervolgingen van Diocletianus omstreeks 305 gekeeld werd, maar de Griekse traditie spreekt van een volwassen maagd. De Legenda Aurea volgt in hoofdstuk 24 de Latijnse versie. Toen Agnes terugkwam van school, werd de zoon van de prefect verliefd op haar en hij beloofde haar parels en onschatbare rijkdom als zij met hem zou willen trouwen. Agnes wees hem af als fomes peccati, mitrimentum facinoris, pabulum mortis, 'brandstof voor de zonde, voedsel voor de misdaad, spijs voor de dood' en zei hem dat een ander hem was voorgeweest die begiftigd is met eigenschappen en gunsten die bruiden zoeken. Toen de jongeman dit hoorde, wierp hij zich buiten zinnen van liefdesverdriet op zijn bed, waarop de prefect het huwelijksaanzoek van zijn zoon aan Agnes herhaalde. Nadat hij hetzelfde antwoord had gekregen, liet hij een onderzoek instellen wie die andere kandidaat was. Nadat gebleken was dat zij Christus bedoelde, begon de prefect haar onder druk te zetten. Omdat Agnes zijn bevel weigerde te offeren aan de godin Vesta, werd ze naakt naar een bordeel gebracht. Maar God liet haar haren zo lang groeien dat ze haar lichaam helemaal bedekten, en hij stuurde een engel die het bordeel vulde met een intense lichtglans en die haar kleedde in een wit gewaad. En zo werd het bordeel een plaats van gebed. De zoon van de prefect poogde haar aldaar in dat volle licht te verkrachten, maar viel dood neer, gewurgd door de duivel. Toen de prefect haar over deze onverklaarbare dood ondervroeg, zei Agnes dat ze verdedigd was door een in het wit geklede engel die optrad als haar lijfwacht. Om haar geloofwaardigheid te vergroten, deed ze een voorbede bij God, waarna de zoon van de prefect weer tot leven kwam. Dat Agnes in een bordeel ongeschonden blijft is een thema dat we vaker tegenkomen bij heilige maagden. Zie bijvoorbeeld Daria en Lucia. De prefect wilde haar daarop vrijlaten, maar was bang dat hij dan vogelvrij verklaard zou worden. Zijn plaatsvervanger Aspasius liet haar in het vuur werpen, maar omdat de vlammen uiteenweken, bleef ze ongedeerd, terwijl het weerspannige volk er wel door verbrandde. Ten slotte liet Aspasius haar de keel doorsnijden. |
||
Als een lamEeuwenlang was Agnes inspiratiebron voor kunstenaars: van gruwelijke marteldood tot romantisch droomritueel. Het lam werd het voornaamste attribuut van Agnes, omdat haar naam werd afgeleid van het Griekse hagnos dat vertaald kan worden met 'vereerd', 'heilig' of 'rein'. Dit woord heeft een klankovereenkomst met het Latijnse woord agnus, dat 'lam' betekent. Vandaar. Agnes werd daarmee een van de eerste heiligen met een iconografisch attribuut. Ze wordt gewoonlijk afgebeeld als jonge vrouw met de palmtak van het martelaarschap en met een lammetje aan haar voeten of in haar armen. Soms is haar lichaam bedekt met lange lokken.Ieder jaar worden op 21 januari twee lammeren van de trappistenabdij Tre Fontane in Rome naar de paus gebracht om gezegend te worden. In de zomer worden de lammeren geschoren en de wol wordt gebruikt om de pallia te weven, wollen banden die de paus op het feest van Petrus en Paulus aan nieuw benoemde aartsbisschoppen geeft. Deze traditie is ontstaan ter ere van Agnes. In de 17e-eeuw lieten vrouwen zich graag afbeelden als Agnes. Op zulke portretten dragen zij luxueuze - blauwe (Maria!) - kleding. Vaak hebben ze een palmtak in een hand en een lam op hun schoot al dan niet met een Bijbel erbij. De vrouwen probeerden hiermee hun geloof en deugdzaamheid te benadrukken. Alsof ze wilden zeggen: ik ben net zo standvastig als Agnes. |
||
Sint-Agnes-AvondIn de middeleeuwen geloofde men dat een meisje haar toekomstige echtgenoot in een droom kon zien in de nacht vóór 21 januari, de feestdag van Agnes. Ze moest zonder avondeten naar bed gaan en spelden een voor een van een speldenkussen naar een mouw overbrengen, terwijl ze het Onzevader bad. Hierdoor zou de toekomstige echtgenoot in haar droom verschijnen.John Keats (1795-1821) gebruikte dit volksgeloof voor zijn gedicht The Eve of Sint Agnes (1819) waarin hij beschrijft hoe Madeline, een jonge vrouw, op de nacht vóór Sint Agnes in haar bed wordt overvallen door Porphyro, een geliefde. Ze denkt dat ze droomt en haar toekomstige man ziet. Daarom laat ze hem toe in haar bed. Pas de volgende ochtend beseft ze haar fout. Porphyro verklaart haar zijn liefde en Madeline vergeeft hem zijn misleiding. Ze vluchten uit het kasteel, langs onnozele, dronken feestvierders, en haasten zich de nacht in. Hieronder is het voorlaatste couplet te lezen.
 Hunt en John Everett Millais deelden als student aan de Royal Academy een atelier en werkten in die tijd ook aan elkaars schilderijen. Millais was verantwoordelijk voor de gebaarde vader links op de achtergrond. William Holman Hunt (1827-1910) - The Flight of Madeline and Porphyro during the Drunkenness Attending the Revelry (The Eve of Saint Agnes) (1848), Londen - Guildhall Art Gallery, olieverf op doek; 75 x 113 cm |
||
Agnes-heiligenNaast deze Agnes van Rome kent de rooms-katholieke kerk nog elf andere vrouwen heiligen, zaligen/dienaressen Gods mert de naam Agnes.
|
||