VICTORDOM XANTEN
Hoogaltaar
Relieken Victor van XantenDit vervaardigde gebeeldhouwde en vergulde hoogaltaar in de Sankt Viktorsdom in Xanten, waarin de reliekschrijn van Victor uit 1129/1150 en een aantal gebeeldhouwde en verzilverde reliekbustes van de Kalkar-houtsnijder Henrik van Holt zijn geplaatst, is tussen 1529 en 1544 vervaardigd door Willem van Roermond in Keulen.De tabernakels van de bekronende lunet boven bevatten afbeeldingen van Christus Salvator uit 1476 en van Victor en Helena. Onderin bevindt zich een renaissancetriptiek met een afbeelding ten halven lijve van de Maagd Maria naar Jan Gossaert en afbeeldingen ten halven lijve van Blasius (links) en vermoedelijk Petrus Damianus (rechts). Het retabel kan worden afgesloten met een dubbel paar deuren. De schildering op de zijluiken werd tussen 1529 en 1534 gemaakt door de uit Wesel afkomstige en in Keulen werkzame Barthel Bruyn de Oude (±1493-1555). Het is een van zijn belangrijkste werken, die de traditie van de laatgotische Keulse schilderschool omvormde tot een door de Hollandse kunst beïnvloed maniërisme. Ondanks deze Hollandse renaissancevormen vertegenwoordigt het hoogaltaar een altaartype dat in de late middeleeuwen al wijdverbreid was. Zo zijn aan de buitenzijden van de gesloten vleugels in grisaille geschilderde trompe-l'ouil beelden te zien van individuele heiligen van het Thebaanse Legioen en de legendarische stichting van het klooster. Op het linkerluik de Maagd Maria tussen Victor en Gereon (zie afbeelding en meer informatie hieronder). Op het rechterluik staat Helena tussen Silvester en Constantijn de Grote. Als het buitenste paar vleugels is geopend, worden de legendes van Victor en Helena zichtbaar. De portretten van kanunniken en burgers van Xanten en de weergave van de stad en de kapittelkerk, zijn tijdloos en toch eigentijds. Victor  Op de linkerafbeelding hierboven zien we Victor afscheid nemen van keizer Maximianus op de voorgrond en op de achtergrond dat hij gezegend wordt door Marcellinus. Op de rechterafbeelding vindt hij de marteldood met op de achtergrond het silhouet van de middeleeuwse stad Xanten. Helena  Op de linkerafbeelding neemt Helena afscheid van de paus. Achter de hoofdscène het gevolg van Helena met de afbeelding van Imeza von Kappenberg, een weldoener van de abdij van Xanten uit de 11e eeuw (met rode baret) en de portretten van kanunniken van de abdij van Xanten. Op de rechterafbeelding zien we de overhandiging van het heilig kruis nadat Helena dat heeft gevonden. Ook hier in het gevolg van Helena een lange rij portretten van kanunniken van het klooster, schepenen en de burgemeester, hun vrouwen en dochters. Links wederom Imeza von Kappenberg met de rode baret. Uiterst rechts achter de balustrade zien we Barthel Bruyn met zijn vrouw Agnes en een van zijn zonen. 
Door het openen van de binnenste luiken krijgt men zicht op de reliekschrijn van Victor die in verband wordt gebracht met het lijden van Christus. Op de binnenzijden van de luiken zijn namelijk op het linkerluik een Ecce Homo-scène en op het rechterluik de Verrijzenis (zie afbeelding) te zien, terwijl de lunet erboven een Calvarië-voorstelling heeft.
|
Victor van Xanten en Gereon van Keulen
Victor van Xanten behoorde tot het Thebaanse legioen. In 1933 werd bij opgravingen in het Duitse Xanten een dubbelgraf gevonden van twee mannen die een gewelddadige dood stierven en begraven werden rond 350. Ook werd aangetoond dat hier al in de vierde eeuw een martelarenverering bestond. In 833 wordt Xanten nog Ad Sanctos genoemd naar Victor en zijn gezellen. De Dom vam Xanten werd er een bedevaartsoord door en mogelijk op zijn graf gebouwd.
Gereon van Keulen was officier in een andere afdeling van datzelfde Thebaanse legioen. Hij en zijn afdeling ondergingen hetzelfde lot in Sankt-Mechtern dat Ad Sanctos Martyres werd genoemd. Het Roomse Martelaarsboek herdenkt beide heiligen afzonderlijk op 10 oktober: Te Keulen de heilige martelaar Gereon met nog 318 anderen, die in de vervolging van Maximianus voor het ware geloof lijdzaam hun hals bogen onder het zwaard. |